10. Sınıf Matematik Yazılıya Hazırlık Konu Anlatımı ve Sınav Soruları
🎯 10. Sınıf Matematik Yazılıya Hazırlık
Aşağıdaki butonlardan istediğiniz konuya tıklayarak detaylara ulaşabilirsiniz. Her konunun yanında hangi yazılıda çıkacağı belirtilmiştir.
📈 Fonksiyonlar
🧮 Polinomlar
✏️ İkinci Dereceden Denklemler
📐 Üçgenler ve Trigonometri
⬛ Dörtgenler ve Çokgenler
🧊 Katı Cisimler
🎲 Sayma ve Olasılık
📊 Veri Analizi
📝 MEB Senaryolarına Göre Deneme Sınavları
📖 İçindekiler – Konu Başlıkları (Tıklayarak ilgili konuya gidin)
📌 1. Dönem 1. Yazılı
📖 KONU ÖZETİ (Detaylı)
📌 Sayı Kümeleri: Doğal Sayılar (N) = {0,1,2,3,…}, Tam Sayılar (Z) = {…,-2,-1,0,1,2,…}, Rasyonel Sayılar (Q) = {a/b | a,b∈Z, b≠0}, İrrasyonel Sayılar (Q’) = {√2, π, e, …} (kesirli olarak yazılamayan), Gerçek Sayılar (R) = Q ∪ Q’. N ⊂ Z ⊂ Q ⊂ R ve Q’ ⊂ R. Sayı kümeleri arasındaki ilişkiyi Venn şeması ile görselleştirmek çok işe yarar.
📌 Gerçek Sayı Aralıkları ve Eşitsizlikler: Sayı doğrusunda gösterim. Kapalı aralık [a,b] (a ve b dahil), açık aralık (a,b) (a ve b dahil değil), yarı açık [a,b) veya (a,b]. Eşitsizlik çözümleri: ax+b > 0, ax+b < 0, ax+b ≥ 0, ax+b ≤ 0. Eşitsizliklerde negatif sayı ile çarpma/bölmede yön değiştirir. İki taraflı eşitsizliklerde (a < x < b) ortadaki ifadeyi yalnız bırakmak için tüm taraflara aynı işlemi uygula.
📌 Üslü İfadeler: aⁿ = a×a×…×a (n tane). a⁰=1 (a≠0), a⁻ⁿ=1/aⁿ, aᵐ·aⁿ=aᵐ⁺ⁿ, aᵐ/aⁿ=aᵐ⁻ⁿ, (aᵐ)ⁿ=aᵐⁿ, (ab)ⁿ=aⁿ·bⁿ, (a/b)ⁿ=aⁿ/bⁿ. Üsler rasyonel sayı olabilir: a^(m/n) = ⁿ√(aᵐ).
📌 Köklü İfadeler: √a (a≥0), √a²=|a|, √a·√b=√(ab), √a/√b=√(a/b), (√a)ⁿ = √(aⁿ). Kök derecesi çift ise içerisi ≥0, tek ise tüm reel sayılar. Rasyonelleştirme: paydayı kökten kurtarma. 1/√a = √a/a, 1/(√a+√b) = (√a−√b)/(a−b) (eşlenikle çarpma).
📌 Mutlak Değer: |x| = x (x≥0), |x| = -x (x<0). |a·b| = |a|·|b|, |a/b| = |a|/|b| (b≠0). |x| = a ise x = a veya x = -a. |x| < a ise -a < x < a. |x| > a ise x < -a veya x > a. Mutlak değerli denklem ve eşitsizliklerin çözümünde kritik nokta yöntemi kullanılır.
📌 Oran – Orantı: a/b = c/d orantısında içler dışlar çarpımı: a·d = b·c. Doğru orantı (x arttıkça y artar, x/y = k), ters orantı (x arttıkça y azalır, x·y = k), bileşik orantı (birden fazla değişkenin etkisi). Orantı sabiti k ile problemler çözülür.
📌 Çarpanlara Ayırma ve Özdeşlikler: a²−b²=(a−b)(a+b), (a±b)²=a²±2ab+b², a³±b³=(a±b)(a²∓ab+b²), x²+(a+b)x+ab=(x+a)(x+b). Tam kare ifadeler, üç terimli ifadelerin çarpanlarına ayrılması, gruplandırarak çarpanlara ayırma.
🎯 Öğrenci Koçu Notu
✨ Taktik: Sayı kümelerini Venn şeması ile düşün. Her doğal sayı tam sayıdır, her tam sayı rasyoneldir (paydası 1). √2, √3 gibi sayılar irrasyoneldir. π ve e de irrasyoneldir. Mutlak değerli denklemlerde iki durumu (içerinin pozitif ve negatif) ayrı ayrı incele. Eşitsizliklerde negatif sayı ile çarparken yön değiştir.
💪 Motivasyon: Enflasyon hesaplamaları (üslü ifadeler), istatistiksel verilerin sınıflandırılması (sayı kümeleri), mühendislik hesaplamaları (kökler, çarpanlara ayırma), bilgisayar bilimlerinde sayı sistemleri ve algoritma analizi, finans (faiz hesaplamaları), fizik (birim dönüşümleri).
📌 Püf Noktası: √a + √b = √(a+b) değildir! √a × √b = √(ab) doğrudur. (-2)⁴ = 16, -2⁴ = -16 (parantez önemli!). Mutlak değer ifadesi negatif olamaz. Paydayı kökten kurtarırken eşlenik kullanmayı unutma.
⚠️ Sık Yapılan Hata: Üslü ifadelerde taban negatif ise paranteze dikkat etmeyip işaret hatası yapma. Köklü ifadelerde toplama yaparken kök içlerinin aynı olup olmadığını kontrol etme. Orantıda içler-dışlar çarpımını yanlış yapma. Mutlak değerli eşitsizliklerde aralık birleşimini/kesişimini karıştırma.
🧠 Ezberleme İpucu: 1’den 20’ye kadar sayıların karelerini ve 1’den 10’a kadar küplerini ezberle. Bu, köklü ve üslü ifadelerde hız kazandırır. Özel üçgen oranlarını (1-√3-2, 1-1-√2) hatırla.
📈 Sınav Taktikleri: Soruda “kaç farklı tam sayı değeri vardır?” ifadesi varsa aralık sorularına dikkat et. Eşitsizliklerde her iki tarafa aynı işlemi uygularken negatif sayı ile çarpma/bölmede yön değiştir. Mutlak değerli denklemlerde çözüm kümesini yazarken her iki durumu da kontrol et.
🔍 Derinlemesine Bakış: Sayılar ve işlemler matematiğin temelidir. İlerleyen konularda (polinomlar, türev, integral) bu temel beceriler sürekli kullanılır. Özellikle üslü ve köklü ifadeler, fonksiyonlarda, logaritmada, trigonometride sıkça karşımıza çıkar.
🥉 SEVİYE 1 – Temel
Soru 1: a ve b birer gerçek sayı olmak üzere, 3 < a < 5 ve -2 < b < 4 olduğuna göre, a + b toplamının en geniş aralığını bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. a sayısı 3 ile 5 arasında olduğu için en küçük değeri 3’e çok yakın (3’ten büyük), en büyük değeri 5’e çok yakın (5’ten küçük).
2. b sayısı -2 ile 4 arasında olduğu için en küçük değeri -2’ye çok yakın ( -2’den büyük), en büyük değeri 4’e çok yakın (4’ten küçük).
3. a+b toplamının en küçük olması için a ve b’yi en küçük değerlerine yakın alırız: a→3, b→-2 → 3 + (-2) = 1. Ancak a>3 ve b>-2 olduğu için toplam 1’den büyük olmalıdır.
4. a+b toplamının en büyük olması için a ve b’yi en büyük değerlerine yakın alırız: a→5, b→4 → 5+4=9. a<5 ve b<4 olduğu için toplam 9'dan küçük olmalıdır.
Sonuç: 1 < a+b < 9
Soru 2: 2³ × 2⁵ işleminin sonucu kaçtır? (Üslü sayılarda çarpma kuralını açıklayarak yapınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Üslü sayılarda çarpma işlemi yaparken tabanlar aynı ise üsler toplanır. Kural: aᵐ × aⁿ = aᵐ⁺ⁿ
2. Burada taban 2, üsler 3 ve 5’tir.
3. Üsleri toplayalım: 3 + 5 = 8
4. Sonuç: 2⁸. 2⁸ = 2×2×2×2×2×2×2×2 = 256
Sonuç: 256
Soru 3: √36 ifadesinin değeri kaçtır? (Karekök tanımını kullanarak açıklayınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. √a, karesi a olan pozitif sayıdır. √a için a ≥ 0 olmalıdır.
2. Hangi sayının karesi 36 eder? 6² = 36, (-6)² = 36 ama karekök pozitif alınır.
3. O halde √36 = 6.
Sonuç: 6
Soru 4: |−7| + |3| işleminin sonucu kaçtır? (Mutlak değer tanımını kullanarak.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Mutlak değer, sayının işaretsiz uzaklığını verir. |−7| = 7, |3| = 3.
2. 7 + 3 = 10
Sonuç: 10
Soru 5: 3/4 ile 5/6 arasındaki fark kaçtır? (Paydaları eşitleyerek yapınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Paydaları eşitleyelim. 4 ve 6’nın EKOK’u 12’dir.
2. 3/4 = 9/12, 5/6 = 10/12.
3. Fark: 10/12 − 9/12 = 1/12
Sonuç: 1/12
Soru 6: 0,25 sayısını rasyonel sayı olarak ifade ediniz ve sadeleştiriniz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 0,25 = 25/100
2. Sadeleştirelim: 25/100 = 1/4
Sonuç: 1/4
Soru 7: (3²)³ işleminin sonucu kaçtır? (Üslü sayıda üs kuralını kullanarak.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Üslü sayıda üs kuralı: (aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ
2. (3²)³ = 3²×³ = 3⁶
3. 3⁶ = 729
Sonuç: 729
Soru 8: √49 + √64 işleminin sonucu kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. √49 = 7, √64 = 8
2. 7 + 8 = 15
Sonuç: 15
Soru 9: a/b = 3/5 ve b = 10 ise a kaçtır? (Orantı kuralını kullanarak.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Orantıda içler dışlar çarpımı: a·5 = 3·b
2. b=10 ise a·5 = 30 → a = 6
Sonuç: 6
Soru 10: 2x + 3 = 11 denklemini sağlayan x değeri kaçtır? (Birinci dereceden denklem çözümü.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 2x + 3 = 11 → 2x = 11 − 3 = 8
2. x = 8/2 = 4
Sonuç: 4
⭐ SEVİYE 2 – Orta
Soru 1: (x² – 4x + 4) / (x – 2) ifadesini sadeleştiriniz (x ≠ 2).
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Paydaki ifadeyi inceleyelim: x² – 4x + 4. Bu bir tam kare ifadedir.
2. Tam kare özdeşliği: (a – b)² = a² – 2ab + b². Burada a=x, b=2 için x² – 2·x·2 + 2² = x² – 4x + 4 elde edilir.
3. O halde x² – 4x + 4 = (x – 2)² olur.
4. Kesir şu hale gelir: (x – 2)² / (x – 2). Pay ve paydada (x-2) çarpanı var.
5. Sadeleştirme yaparken (x-2)² = (x-2)·(x-2) olduğundan bir (x-2) sadeleşir.
6. Sonuç: x – 2
Sonuç: x – 2
Soru 2: 2⁻³ + 4⁻² işleminin sonucu kaçtır? (Negatif üs kuralını kullanarak yapınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Negatif üs kuralı: a⁻ⁿ = 1/aⁿ (a≠0).
2. 2⁻³ = 1/2³ = 1/8. (Çünkü 2³ = 8)
3. 4⁻² = 1/4² = 1/16. (Çünkü 4² = 16)
4. Toplama işlemi: 1/8 + 1/16. Paydaları eşitlemek için 1/8’i 2/16 olarak yazalım.
5. 2/16 + 1/16 = 3/16
Sonuç: 3/16
Soru 3: Aşağıdaki sayılardan hangisi irrasyoneldir? a) √25 b) 3/4 c) √2 d) 0,333… (Açıklayarak yapınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. √25 = 5, rasyoneldir (tam sayı).
2. 3/4, iki tam sayının oranı olduğu için rasyoneldir.
3. √2, karesi 2 olan sayıdır ve tam sayı değildir, kesirli olarak yazılamaz → irrasyoneldir.
4. 0,333… = 1/3, rasyoneldir.
Sonuç: c) √2
Soru 4: |x – 3| = 5 denkleminin çözüm kümesi nedir? (Mutlak değerli denklem çözümü.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. |x – 3| = 5 ise x – 3 = 5 veya x – 3 = -5.
2. x – 3 = 5 → x = 8
3. x – 3 = -5 → x = -2
Sonuç: Ç = {-2, 8}
Soru 5: √48 ifadesini sadeleştiriniz. (Köklü ifade sadeleştirme.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 48 = 16 × 3 = 4² × 3
2. √48 = √(4² × 3) = 4√3
Sonuç: 4√3
Soru 6: x + y = 8 ve x·y = 15 ise x² + y² kaçtır? (Özdeşlik kullanarak.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. (x+y)² = x² + 2xy + y² özdeşliğinden x² + y² = (x+y)² – 2xy.
2. x+y=8 → 64, xy=15 → 2xy=30.
3. x² + y² = 64 – 30 = 34
Sonuç: 34
Soru 7: 3a = 4b ve a + b = 21 ise a kaçtır? (Orantı ve denklem çözümü.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 3a = 4b → a/b = 4/3 → a = 4k, b = 3k.
2. a + b = 7k = 21 → k = 3.
3. a = 4·3 = 12
Sonuç: 12
Soru 8: (2x – 1)² ifadesini açınız. (Tam kare özdeşliği.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. (a – b)² = a² – 2ab + b² özdeşliğini kullanalım. a=2x, b=1.
2. (2x)² – 2·(2x)·1 + 1² = 4x² – 4x + 1
Sonuç: 4x² – 4x + 1
Soru 9: 0,6 devirli ondalık gösterimini rasyonel sayı olarak ifade ediniz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x = 0,666… olsun.
2. 10x = 6,666…
3. 10x – x = 6,666… – 0,666… = 6 → 9x = 6 → x = 6/9 = 2/3
Sonuç: 2/3
Soru 10: -3 ≤ 2x – 1 < 5 eşitsizliğinin çözüm kümesini bulunuz. (İki taraflı eşitsizlik.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. -3 ≤ 2x – 1 < 5 → her tarafa 1 ekleyelim: -2 ≤ 2x < 6.
2. Her tarafı 2’ye bölelim: -1 ≤ x < 3.
Sonuç: [-1, 3)
🔥 SEVİYE 3 – İleri
Soru 1: √(12) + √(27) – √(48) işleminin sonucu kaçtır? (Köklü ifadeleri sadeleştirerek.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Köklü ifadeleri sadeleştirelim:
– 12 = 4 × 3 → √12 = 2√3
– 27 = 9 × 3 → √27 = 3√3
– 48 = 16 × 3 → √48 = 4√3
2. 2√3 + 3√3 – 4√3 = (2+3-4)√3 = √3
Sonuç: √3
Soru 2: a + b = 7 ve a·b = 12 ise a² + b² kaçtır? (Özdeşlik kullanarak.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. (a+b)² = a² + 2ab + b² özdeşliğinden a² + b² = (a+b)² – 2ab.
2. a+b=7 → 49, ab=12 → 2ab=24.
3. a² + b² = 49 – 24 = 25
Sonuç: 25
Soru 3: x² – 5x + 6 ifadesini çarpanlarına ayırınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Çarpımı 6, toplamı -5 olan iki sayı: -2 ve -3.
2. x² – 5x + 6 = (x – 2)(x – 3)
Sonuç: (x-2)(x-3)
Soru 4: |x – 2| + |x + 3| = 7 denklemini sağlayan x değerlerini bulunuz. (Kritik nokta yöntemi.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Kritik noktalar: x=2, x=-3.
2. Aralıklara göre inceleyelim:
– x ≤ -3: (2-x)+(-x-3)=7 → -2x-1=7 → x=-4 (kabul)
– -3 < x < 2: (2-x)+(x+3)=7 → 5=7 (çözüm yok)
– x ≥ 2: (x-2)+(x+3)=7 → 2x+1=7 → x=3 (kabul)
Sonuç: x = -4 veya x = 3
Soru 5: (√5 + √3)(√5 – √3) işleminin sonucu kaçtır? (İki kare farkı özdeşliği.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. (a+b)(a-b) = a² – b² özdeşliğini kullanalım.
2. (√5)² – (√3)² = 5 – 3 = 2
Sonuç: 2
Soru 6: a/2 = b/3 = c/4 ve a + b + c = 27 ise a·b·c kaçtır? (Orantı sabiti kullanarak.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. a/2 = b/3 = c/4 = k olsun. a=2k, b=3k, c=4k.
2. a+b+c = 9k = 27 → k=3.
3. a=6, b=9, c=12 → a·b·c = 6·9·12 = 648
Sonuç: 648
Soru 7: x² + 6x + 9 = 0 denkleminin çözüm kümesi nedir? (Tam kare ifade.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x² + 6x + 9 = (x+3)² = 0
2. x+3=0 → x=-3 (çakışık kök)
Sonuç: Ç = {-3}
Soru 8: √(x² – 4x + 4) ifadesini sadeleştiriniz. (Kök içi tam kare.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x² – 4x + 4 = (x-2)²
2. √(x-2)² = |x-2|
Sonuç: |x-2|
Soru 9: 2ˣ = 8 ve 3ʸ = 81 ise x + y kaçtır? (Üslü denklem.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 2ˣ = 8 = 2³ → x=3
2. 3ʸ = 81 = 3⁴ → y=4
3. x+y = 3+4 = 7
Sonuç: 7
Soru 10: a, b, c pozitif tam sayılar ve a/b = 2/3, b/c = 4/5 ise a:c oranı kaçtır? (Bileşik orantı.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. a/b = 2/3 → a = 2k, b = 3k.
2. b/c = 4/5 → b = 4m, c = 5m.
3. b = 3k = 4m → k = 4t, m = 3t alalım.
4. a = 2·4t = 8t, c = 5·3t = 15t → a/c = 8/15
Sonuç: 8/15
📌 GERÇEK HAYAT BAĞLANTISI
Enflasyon hesaplamaları (üslü ifadeler), istatistiksel verilerin sınıflandırılması (sayı kümeleri), mühendislik hesaplamaları (kökler, çarpanlara ayırma), bilgisayar bilimlerinde sayı sistemleri ve algoritma analizi, finans (faiz hesaplamaları, oran-orantı), fizik (birim dönüşümleri, hız-ivme hesapları), mimari (ölçeklendirme, altın oran), günlük hayatta alışveriş (indirim yüzdeleri, kar-zarar hesapları).
📌 1. Dönem 1. Yazılı
📖 KONU ÖZETİ (Detaylı)
📌 Fonksiyon Nedir? A kümesindeki her elemanı B kümesindeki yalnız bir elemana eşleyen bağıntıya fonksiyon denir. Gösterim: f: A→B, f(x) = y. A: tanım kümesi, B: değer kümesi, f(A): görüntü kümesi. Her x∈A için yalnız bir y∈B vardır. Dikey doğru testi: bir grafiğin fonksiyon olup olmadığını anlamak için çizilen dikey doğru grafiği en fazla bir noktada kesmelidir.
📌 Fonksiyon Çeşitleri:
– Bire bir (injektif): farklı x değerleri farklı y değerlerine gider. x₁ ≠ x₂ ⇒ f(x₁) ≠ f(x₂). Yatay doğru testi ile kontrol edilir.
– Örten (sürjektif): Değer kümesindeki her elemanın en az bir ön görüntüsü vardır. f(A) = B.
– İçine: Örten olmayan fonksiyon. f(A) ⊂ B ve f(A) ≠ B.
– Sabit fonksiyon: Her x için f(x) = c (sabit). Grafik yatay doğrudur.
– Birim (özdeşlik) fonksiyonu: I(x) = x. Her elemanı kendisine eşler.
– Doğrusal fonksiyon: f(x) = ax + b, eğim = a, y-kesişim = b.
– Mutlak değer fonksiyonu: f(x) = |x| = x (x≥0), -x (x<0). Grafiği V şeklindedir.
– Parçalı (parçalı tanımlı) fonksiyon: Farklı aralıklarda farklı kurallarla tanımlanır.
– Periyodik fonksiyon: f(x+T) = f(x) olacak şekilde T>0 varsa. (Giriş seviyesinde).
📌 Fonksiyonlarda İşlemler:
– Toplama: (f+g)(x) = f(x) + g(x)
– Çıkarma: (f−g)(x) = f(x) − g(x)
– Çarpma: (f·g)(x) = f(x)·g(x)
– Bölme: (f/g)(x) = f(x)/g(x), g(x) ≠ 0
– Sabit ile çarpma: (c·f)(x) = c·f(x)
📌 Bileşke Fonksiyon: (f∘g)(x) = f(g(x)). Önce içteki fonksiyon (g) uygulanır, sonra dıştaki (f). Bileşkenin değişme özelliği yoktur: f∘g ≠ g∘f genelde. Birleşme özelliği vardır: f∘(g∘h) = (f∘g)∘h.
📌 Ters Fonksiyon: f: A→B birebir ve örten ise f⁻¹: B→A tanımlıdır. f⁻¹(f(x)) = x ve f(f⁻¹(y)) = y. Ters fonksiyonu bulmak için y = f(x) yazılır, x ile y yer değiştirilir ve y yalnız bırakılır. Ters fonksiyonun grafiği, orijinal fonksiyonun grafiğinin y=x doğrusuna göre simetriğidir.
📌 Fonksiyon Dönüşümleri:
– Dikey öteleme: f(x) + k (k>0 yukarı, k<0 aşağı)
– Yatay öteleme: f(x−k) (k>0 sağa, k<0 sola)
– Dikey yansıma: −f(x) (x eksenine göre)
– Yatay yansıma: f(−x) (y eksenine göre)
– Dikey germe/sıkıştırma: k·f(x) (|k|>1 germe, 0<|k|<1 sıkıştırma)
📌 Artan – Azalan – Sabit Fonksiyonlar: x₁ < x₂ için f(x₁) < f(x₂) ise artan; f(x₁) > f(x₂) ise azalan; f(x₁) = f(x₂) ise sabittir. Türev bilgisi olmadan grafik veya cebirsel yöntemlerle belirlenir.
🎯 Öğrenci Koçu Notu
✨ Taktik: Bileşke fonksiyonda içten dışa doğru hesapla. Ters fonksiyon bulurken x ile y yer değiştir ve y’yi çöz. Bire bir fonksiyonlarda yatay doğru testi kullanılır. Bir grafiğin fonksiyon olup olmadığını anlamak için dikey doğru testi uygula.
💪 Motivasyon: Taksi ücreti (gidilen km’nin fonksiyonu), döviz kuru dönüşümü, sıcaklık dönüşümü (Celsius-Fahrenheit), maaş hesaplaması (sabit+prim), telefon faturaları (kota aşımı), fizikte konum-zaman fonksiyonları, ekonomide arz-talep eğrileri.
📌 Püf Noktası: Bire bir fonksiyonun tersi vardır ancak örten olması da gerekir (uygun değer kümesi seçimiyle sağlanabilir). Bileşke fonksiyonun değişme özelliği yoktur. (f∘g)(x) = f(g(x)) ve (g∘f)(x) = g(f(x)) farklı olabilir.
⚠️ Sık Yapılan Hata: Tanım kümesi ile değer kümesini karıştırma. Fonksiyon olup olmadığını kontrol ederken “her x için yalnız bir y” koşulunu atlama. Ters fonksiyon bulurken işlem hatası yapma. Bileşke fonksiyonda hangi fonksiyonun içte olduğunu karıştırma (f∘g’de önce g uygulanır).
🧠 Ezberleme İpucu: “f(x) = ax+b” doğrusal. “f(x) = |x|” mutlak değer. Bileşkede “f∘g” okunuşu: “f bileşke g” veya “f g’den sonra”. Ters fonksiyon: f⁻¹(x) yazılır, “f ters” diye okunur.
📈 Sınav Taktikleri: Fonksiyon sorularında önce tanım ve değer kümelerini belirle. Grafik sorularında eksen kesim noktalarını ve simetriyi incele. Bileşke ve ters sorularında adımları sırayla takip et. Parçalı fonksiyonlarda hangi aralıkta hangi kuralın geçerli olduğuna dikkat et.
🔍 Derinlemesine Bakış: Fonksiyonlar matematiğin en temel yapı taşlarından biridir. Tüm analiz (türev, integral), diferansiyel denklemler, olasılık, istatistik hep fonksiyonlar üzerine kuruludur. Bilgisayar biliminde fonksiyonel programlama, veri analizinde regresyon modelleri de fonksiyon kavramıyla açıklanır.
🥉 SEVİYE 1 – Temel
Soru 1: f(x)=2x+3 ise f(4) kaçtır? Eğimi nedir? Grafiğin y eksenini kestiği nokta nedir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. f(4) = 2·4 + 3 = 8 + 3 = 11.
2. Doğrusal fonksiyon f(x)=ax+b’de a=eğim, b=y-kesişim. Burada a=2, b=3.
3. y eksenini kesen nokta: (0, b) = (0,3).
Sonuç: f(4)=11, eğim=2, (0,3)
Soru 2: f: R→R, f(x)=5 sabit fonksiyonunun grafiğini yorumlayınız. f(3) ve f(-2) değerlerini bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Sabit fonksiyon: her x için f(x)=5.
2. Grafiği y=5 yatay doğrusudur. Eğim=0, y-kesişim=5.
3. f(3)=5, f(-2)=5.
Sonuç: Grafik yatay doğru, f(3)=5, f(-2)=5
Soru 3: Birim fonksiyon I(x)=x’tir. I(7) ve I(-3) değerlerini bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Birim fonksiyon: I(x)=x. Her elemanı kendisine eşler.
2. I(7)=7, I(-3)=-3.
Sonuç: I(7)=7, I(-3)=-3
Soru 4: f(x)=3x−4 fonksiyonunun grafiğinin x eksenini kestiği noktayı bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x eksenini kestiği noktada y=0, yani f(x)=0.
2. 3x−4=0 → 3x=4 → x=4/3.
3. Nokta: (4/3, 0).
Sonuç: (4/3, 0)
Soru 5: f(x)=x² fonksiyonu için f(2) ve f(-2) değerlerini hesaplayınız. Bu fonksiyonun grafiği hangi eksene göre simetriktir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. f(2)=2²=4, f(-2)=(-2)²=4.
2. f(-x)=(-x)²=x²=f(x) olduğu için çift fonksiyondur, grafiği y eksenine göre simetriktir.
Sonuç: f(2)=4, f(-2)=4, y eksenine göre simetrik
Soru 6: f(x)=3x+2 ve g(x)=x−1 ise (f+g)(x) ve (f−g)(x) fonksiyonlarını bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. (f+g)(x) = f(x)+g(x) = (3x+2)+(x−1) = 4x+1.
2. (f−g)(x) = f(x)−g(x) = (3x+2)−(x−1) = 3x+2−x+1 = 2x+3.
Sonuç: (f+g)(x)=4x+1, (f−g)(x)=2x+3
Soru 7: f(x)=|x−3| fonksiyonunun x=3 için değerini ve tepe noktasını bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. f(3)=|3−3|=0.
2. Tepe noktası, mutlak değer içini sıfır yapan noktadır: x=3, y=0 → (3,0).
Sonuç: f(3)=0, tepe noktası (3,0)
Soru 8: f(x)=2x+3 ve g(x)=x−1 ise (f·g)(x) fonksiyonunu bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. (f·g)(x) = f(x)·g(x) = (2x+3)(x−1) = 2x²−2x+3x−3 = 2x²+x−3.
Sonuç: 2x²+x−3
Soru 9: f: R→R, f(x)=3x−2 fonksiyonunun artan mı, azalan mı yoksa sabit mi olduğunu belirleyiniz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Doğrusal fonksiyon f(x)=ax+b’de a>0 ise artan, a<0 ise azalan, a=0 ise sabittir.
2. Burada a=3 > 0 olduğu için fonksiyon artandır.
Sonuç: Artan
Soru 10: f(x)=x³ fonksiyonu tek fonksiyon mudur? f(-x) ile f(x) ilişkisini inceleyiniz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. f(-x)=(-x)³ = -x³ = -f(x).
2. Tek fonksiyon tanımı: f(-x)=-f(x). Bu sağlandığı için f(x)=x³ tek fonksiyondur.
3. Grafiği orijine göre simetriktir.
Sonuç: Evet, tek fonksiyondur.
⭐ SEVİYE 2 – Orta
Soru 1: f(x)=3x−2 ve g(x)=x+1 ise (f∘g)(2) ve (g∘f)(2) değerlerini bulunuz. Bileşke fonksiyon kavramını açıklayarak yapınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. (f∘g)(x) = f(g(x)): önce g(x), sonra f.
2. g(2)=2+1=3, f(3)=3·3−2=7 → (f∘g)(2)=7.
3. (g∘f)(x) = g(f(x)): önce f(x), sonra g.
4. f(2)=3·2−2=4, g(4)=4+1=5 → (g∘f)(2)=5.
5. Görüldüğü gibi f∘g ≠ g∘f (değişme özelliği yok).
Sonuç: (f∘g)(2)=7, (g∘f)(2)=5
Soru 2: f(x)=2x−1 fonksiyonunun tersini bulunuz. f⁻¹(5) değerini hesaplayınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. y = 2x−1 yazalım. x ile y yer değiştir: x = 2y−1.
2. y’yi yalnız bırak: 2y = x+1 → y = (x+1)/2.
3. f⁻¹(x) = (x+1)/2.
4. f⁻¹(5) = (5+1)/2 = 3.
Sonuç: f⁻¹(x)=(x+1)/2, f⁻¹(5)=3
Soru 3: f(x)=x²+1, x≥0 ise f⁻¹(x) nedir? (Bire bir olacak şekilde tanım kümesi kısıtlanmıştır.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. y = x²+1, x≥0. x ile y değiştir: x = y²+1.
2. y² = x−1 → y = √(x−1) (pozitif kök, çünkü x≥0).
3. f⁻¹(x) = √(x−1), x≥1.
Sonuç: f⁻¹(x)=√(x−1), x≥1
Soru 4: f(x)=x²−4x+4 fonksiyonunun grafiğinin tepe noktasını ve x eksenini kestiği noktaları bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. f(x) = (x−2)² (tam kare).
2. Tepe noktası: x=2, f(2)=0 → (2,0).
3. x eksenini kestiği nokta: f(x)=0 → (x−2)²=0 → x=2 (çakışık kök).
Sonuç: Tepe (2,0), x eksenini teğet geçer.
Soru 5: f(x)=|2x−4| fonksiyonunun parçalı gösterimini yazınız ve grafiğini çiziniz (tarif ediniz).
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 2x−4=0 → x=2 kritik nokta.
2. x<2 için: |2x−4| = −(2x−4) = −2x+4.
3. x≥2 için: |2x−4| = 2x−4.
4. Parçalı: f(x) = { −2x+4, x<2; 2x−4, x≥2 }.
5. Grafik, tepe noktası (2,0) olan V şeklindedir. Sağ kollar eğim+2, sol kol eğim−2.
Sonuç: Parçalı gösterim yukarıdaki gibi.
Soru 6: f(x)=3x+1 ve g(x)=x−2 ise (f∘g)(x) ve (g∘f)(x) fonksiyonlarını bulunuz ve aralarındaki ilişkiyi yorumlayınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. (f∘g)(x) = f(g(x)) = f(x−2) = 3(x−2)+1 = 3x−6+1 = 3x−5.
2. (g∘f)(x) = g(f(x)) = g(3x+1) = (3x+1)−2 = 3x−1.
3. f∘g ≠ g∘f olduğu görülür. Bileşke değişme özelliği yoktur.
Sonuç: (f∘g)(x)=3x−5, (g∘f)(x)=3x−1
Soru 7: f(x)=2x+3 ve g(x)=x²−1 ise (f∘g)(2) ve (g∘f)(2) değerlerini hesaplayınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. (f∘g)(2) = f(g(2)) = f(2²−1) = f(3) = 2·3+3 = 9.
2. (g∘f)(2) = g(f(2)) = g(2·2+3) = g(7) = 7²−1 = 49−1 = 48.
Sonuç: (f∘g)(2)=9, (g∘f)(2)=48
Soru 8: f: R→R, f(x)=2x+1 ve g: R→R, g(x)=3x−2 fonksiyonları veriliyor. (f−g)(x) ve (f/g)(x) (g≠0) fonksiyonlarını bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. (f−g)(x) = (2x+1)−(3x−2) = −x+3.
2. (f/g)(x) = (2x+1)/(3x−2), x ≠ 2/3.
Sonuç: (f−g)(x)=−x+3, (f/g)(x)=(2x+1)/(3x−2)
Soru 9: f(x)=2x−3 fonksiyonunun grafiğini 2 birim yukarı öteleyip, yeni fonksiyonu yazınız. Grafikte nasıl bir değişim olur?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. f(x)+2 = 2x−3+2 = 2x−1.
2. Yeni fonksiyon: g(x)=2x−1.
3. Grafik dikey yönde 2 birim yukarı ötelenir. Eğim değişmez, y-kesişim 2 artar.
Sonuç: g(x)=2x−1, grafik 2 br yukarı ötelenir.
Soru 10: f(x)=x²+3x+2 fonksiyonunun köklerini (sıfırlarını) bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x²+3x+2=0 denklemini çözelim. (x+1)(x+2)=0.
2. x=−1 veya x=−2.
Sonuç: Kökler −1 ve −2
🔥 SEVİYE 3 – İleri
Soru 1: f(x)= (2x−1)/(x+3) ise f⁻¹(x) nedir? Ters fonksiyon bulma yöntemini adım adım açıklayınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. y = (2x−1)/(x+3). x ile y yer değiştir: x = (2y−1)/(y+3).
2. x(y+3) = 2y−1 → xy+3x = 2y−1.
3. xy−2y = −3x−1 → y(x−2) = −3x−1 → y = (−3x−1)/(x−2) = (3x+1)/(2−x).
4. f⁻¹(x) = (3x+1)/(2−x), x≠2.
Sonuç: f⁻¹(x) = (3x+1)/(2−x)
Soru 2: f(x)=|x−2|+|x+1| fonksiyonunun parçalı gösterimini yazınız ve x=3 için değerini bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Kritik noktalar: x=2, x=−1.
2. Aralıklar:
– x < −1: |x−2| = −(x−2) = −x+2, |x+1| = −(x+1) = −x−1 → f(x) = −2x+1.
– −1 ≤ x < 2: |x−2| = −x+2, |x+1| = x+1 → f(x) = (−x+2)+(x+1)=3.
– x ≥ 2: |x−2| = x−2, |x+1| = x+1 → f(x) = (x−2)+(x+1)=2x−1.
3. f(3): x≥2 aralığında → 2·3−1=5.
Sonuç: Parçalı yukarıdaki gibi, f(3)=5
Soru 3: f(x)=x²−4x+5 fonksiyonunun grafiğinin tepe noktasını bulunuz ve fonksiyonun minimum değerini belirleyiniz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. f(x) = (x²−4x+4)+1 = (x−2)²+1.
2. Tepe noktası: (2, 1).
3. Katsayı a=1>0 olduğu için tepe minimum noktasıdır. Minimum değer = 1.
Sonuç: Tepe (2,1), minimum değer 1
Soru 4: f: R→R, f(x)=2x+3 bire bir midir? Örten midir? Açıklayınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Bire bir: x₁≠x₂ için f(x₁)≠f(x₂) mi? 2x₁+3 = 2x₂+3 → x₁=x₂, bu yüzden farklı x’ler farklı değerler verir → bire bir.
2. Örten: Her y∈R için x=(y−3)/2 ∈R vardır, öyle ki f(x)=y. Yani örtendir.
3. Sonuç: f bire bir ve örtendir (bijektif).
Sonuç: Bire bir ve örten
Soru 5: f(x)=x²+1 fonksiyonunun tanım kümesi R, değer kümesi R olsun. Bu fonksiyon örten midir? Neden?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. f(x)=x²+1 ≥ 1 her x için. Değer kümesi R olduğuna göre, örneğin y=0 için x²+1=0 → x²=−1 reel çözüm yok.
2. Bu nedenle örten değildir.
3. Değer kümesi [1,∞) seçilirse örten olur.
Sonuç: Örten değildir.
Soru 6: f(x)=x³−x fonksiyonunun tek mi çift mi olduğunu belirleyiniz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. f(−x) = (−x)³−(−x) = −x³+x = −(x³−x) = −f(x).
2. f(−x)=−f(x) olduğu için tek fonksiyondur.
Sonuç: Tek fonksiyon
Soru 7: f(x)=2x+1 ve g(x)=x−3 fonksiyonları veriliyor. (f∘g)⁻¹(x) ve (g∘f)⁻¹(x) fonksiyonlarını bulunuz. Aralarındaki ilişki nedir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. (f∘g)(x) = f(g(x)) = 2(x−3)+1 = 2x−5. Tersi: y=2x−5 → x=(y+5)/2, yani (f∘g)⁻¹(x)=(x+5)/2.
2. (g∘f)(x) = g(f(x)) = (2x+1)−3 = 2x−2. Tersi: y=2x−2 → x=(y+2)/2, yani (g∘f)⁻¹(x)=(x+2)/2.
3. Aralarındaki ilişki: (f∘g)⁻¹ = g⁻¹∘f⁻¹ ve (g∘f)⁻¹ = f⁻¹∘g⁻¹ şeklinde ters bileşke kuralına uyarlar.
Sonuç: (f∘g)⁻¹=(x+5)/2, (g∘f)⁻¹=(x+2)/2
Soru 8: f(x)=x²+2x+1 fonksiyonunun grafiğini çizerek, bu grafikte x eksenine göre yansımasının fonksiyonunu yazınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. f(x) = (x+1)², tepe noktası (−1,0), yukarı açılan parabol.
2. x eksenine göre yansıma: −f(x) = −(x+1)². Grafik aşağı açılan paraboldür.
Sonuç: Yansıma fonksiyonu g(x)=−(x+1)²
Soru 9: f(x)=2x−3 fonksiyonunun grafiğini 3 birim sağa öteleyip, yeni fonksiyonu yazınız. Grafikte nasıl bir değişim olur?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Sağa 3 birim öteleme: f(x−3) = 2(x−3)−3 = 2x−6−3 = 2x−9.
2. Yeni fonksiyon: g(x)=2x−9.
3. Grafik yatayda 3 br sağa ötelenir, eğim değişmez, x-kesişim değişir.
Sonuç: g(x)=2x−9
Soru 10: f(x)= 1/(x−2) fonksiyonunun tanım kümesini, görüntü kümesini ve asimptotlarını belirleyiniz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Tanım kümesi: paydayı sıfır yapan x=2 dışındaki tüm reel sayılar: R \ {2}.
2. Görüntü kümesi: f(x) hiçbir zaman 0 olamaz, bu nedenle R \ {0}.
3. Dikey asimptot: x=2. Yatay asimptot: y=0 (x→±∞ için f(x)→0).
Sonuç: Tanım kümesi R\{2}, görüntü kümesi R\{0}, dikey asimptot x=2, yatay asimptot y=0.
📌 GERÇEK HAYAT BAĞLANTISI
Taksi ücreti (açılış+km başı ücret) doğrusal fonksiyon, döviz kuru çevirme (doğrusal), sıcaklık dönüşümü (Celsius-Fahrenheit) doğrusal, maaş hesaplaması (sabit+prim), telefon faturaları (kota aşımı durumunda parçalı fonksiyon), fizikte konum-zaman fonksiyonları, ekonomide arz-talep eğrileri, nüfus artışı (üstel fonksiyon), ilaç etkisi (azalma fonksiyonu), mühendislikte malzeme dayanımı, bilgisayar grafiklerinde dönüşümler.
📌 1. Dönem 2. Yazılı
📖 KONU ÖZETİ (Detaylı)
📌 Polinom Tanımı ve Terimler: P(x) = aₙxⁿ + aₙ₋₁xⁿ⁻¹ + … + a₁x + a₀ ifadesine polinom denir. Burada aₙ, aₙ₋₁, …, a₀ gerçek sayılar (katsayılar), n bir doğal sayıdır (derece). aₙ ≠ 0 ise polinomun derecesi n, aₙ başkatsayı, a₀ sabit terimdir. Eğer tüm katsayılar 0 ise sıfır polinomu olur, derecesi tanımsızdır. Sabit polinom: P(x) = c (c ≠ 0), derecesi 0’dır. Lineer polinom: P(x)=ax+b (a≠0, derece 1). Kuadratik: derece 2, kübik: derece 3.
📌 Polinomlarda Eşitlik: İki polinomun eşit olması için karşılık gelen tüm katsayılar eşit olmalıdır. Yani P(x) = aₙxⁿ+…+a₀ ve Q(x)=bₙxⁿ+…+b₀ ise aₙ=bₙ, aₙ₋₁=bₙ₋₁, …, a₀=b₀ olmalıdır.
📌 Polinomlarda İşlemler:
– Toplama/Çıkarma: Aynı dereceli terimlerin katsayıları toplanır/çıkarılır.
– Çarpma: Her terim diğer polinomun her terimiyle çarpılır, benzer terimler birleştirilir. Derece: der(P·Q) = der(P) + der(Q) (sıfır polinom hariç).
– Bölme: Polinom bölmesi (uzun bölme) yapılır. Bölünen = Bölüm × Bölen + Kalan şeklinde. Kalanın derecesi, bölenin derecesinden küçük olmalıdır.
📌 Kalan Teoremi: Bir P(x) polinomunun (x−a) ile bölümünden kalan P(a)’dır. (x+a) ile bölümde kalan P(−a)’dır. (ax+b) ile bölümde kalan P(−b/a)’dır. Bu teorem uzun bölme yapmadan kalanı hızlı bulmamızı sağlar.
📌 Çarpan Teoremi: P(a) = 0 ise (x−a), P(x)’in bir çarpanıdır. Yani P(x) = (x−a)·Q(x) şeklinde yazılabilir. Bu, polinomun köklerini bulmada çok önemlidir.
📌 Çarpanlara Ayırma Yöntemleri:
– Ortak çarpan parantezi: ax + ay = a(x+y).
– Tam kare: a² ± 2ab + b² = (a ± b)².
– İki kare farkı: a² − b² = (a−b)(a+b).
– Küp toplamı/farkı: a³ + b³ = (a+b)(a²−ab+b²), a³ − b³ = (a−b)(a²+ab+b²).
– Gruplandırma: Terimler ortak çarpanlara göre gruplandırılır.
– Üç terimli çarpanlara ayırma: x²+(a+b)x+ab = (x+a)(x+b).
📌 Rasyonel Kök Teoremi: P(x) = aₙxⁿ+…+a₀ (tam katsayılı) polinomunun rasyonel kökleri, p/q formunda olup p, sabit terimin (a₀) böleni; q, başkatsayının (aₙ) bölenidir. Bu teorem, polinomun rasyonel köklerini bulmada yardımcıdır.
📌 Vieta Formülleri (Kökler-Katsayı İlişkisi): P(x) = ax²+bx+c = 0 denkleminin kökleri x₁ ve x₂ ise: x₁+x₂ = −b/a, x₁·x₂ = c/a. 3. derece için: x₁+x₂+x₃ = −b/a, x₁x₂+x₁x₃+x₂x₃ = c/a, x₁x₂x₃ = −d/a (P(x)=ax³+bx²+cx+d).
📌 Derece İşlemleri: der[P(x)±Q(x)] ≤ max(derP, derQ) (eşit dereceli terimler birbirini götürmezse eşitlik). der[P(x)·Q(x)] = derP + derQ. der[P(Q(x))] = derP · derQ. der[P(x)/Q(x)] = derP − derQ (eğer bölme tam ise).
📌 Polinom Fonksiyon ve Grafik: Polinom fonksiyonlar sürekli ve türevlenebilirdir. Derece tek ise grafik zıt yönlere gider (başkatsayı pozitifse sağ üst, sol alt; negatifse sağ alt, sol üst). Derece çift ise grafik aynı yöne gider (başkatsayı pozitifse her iki uçta yukarı, negatifse aşağı). Kökler grafiğin x eksenini kestiği noktalardır. Çift katlı köklerde grafik teğet geçer, tek katlı köklerde keser.
🎯 Öğrenci Koçu Notu
✨ Taktik: Kalan teoremi ile uzun bölme yapmadan kalanı bulabilirsin. Çarpan teoremi, polinomun köklerini bulmada en hızlı yoldur. Çarpanlara ayırırken önce ortak çarpanı kontrol et, sonra özdeşlikleri dene. Derece işlemlerinde formülleri ezberle ve uygula.
💪 Motivasyon: Polinomlar, mühendislikte eğri uydurma (regresyon), ekonomide maliyet ve kar fonksiyonları, fizikte hareket denklemleri, bilgisayar grafiklerinde eğri çizimi (Bezier eğrileri) gibi birçok alanda kullanılır. Polinomlar, analiz (türev, integral) için temel oluşturur.
📌 Püf Noktası: P(a)=0 ise (x−a) çarpandır. P(x)’in (x−a) ile bölümünden kalan P(a)’dır. Çarpanlara ayırma işleminde her adımda kontrol et. Derece işlemlerinde sıfır polinoma dikkat et (derecesi tanımsız).
⚠️ Sık Yapılan Hata: Kalan teoreminde x−a yerine x+a yazıldığında işaret hatası (P(−a) olması gerekir). Polinom bölmesinde eksik terimleri 0 katsayıyla yazmayı unutma. Çarpanlara ayırmada tam kareyi kaçırmak. Derece işlemlerinde toplamda derece en büyük derece olur, çarpmada dereceler toplanır.
🧠 Ezberleme İpucu: Kalan teoremi: “x−a, P(a)” şeklinde ezberle. Çarpan teoremi: “P(a)=0 ise x−a çarpan”. İki kare farkı: a²−b²=(a−b)(a+b). Tam kare: (a±b)²=a²±2ab+b². Küp toplamı/farkı: a³±b³=(a±b)(a²∓ab+b²).
📈 Sınav Taktikleri: Polinom sorusunda “kalan” istiyorsa hemen kalan teoremini düşün. “Çarpan” istiyorsa çarpan teoremini uygula. “Kök” istiyorsa çarpanlara ayır veya rasyonel kök teoremini kullan. Derece sorularında formülleri hatırla. Polinom eşitliğinde katsayıları eşitle.
🔍 Derinlemesine Bakış: Polinomlar, cebirin en temel yapı taşlarından biridir. Tüm cebirsel denklemler, polinom denklemleri olarak düşünülebilir. Polinomların köklerini bulma (cebirsel denklem çözme) matematik tarihinde çok önemli bir yere sahiptir (Galois teorisi, Abel-Ruffini teoremi). İleri matematikte Taylor polinomları ile fonksiyonlar polinomlara yaklaştırılır.
🥉 SEVİYE 1 – Temel
Soru 1: P(x)=3x³-2x²+5x-1 polinomu için P(2) değerini hesaplayınız. (Polinomda değer bulma yöntemini açıklayarak yapınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Bir polinomun belirli bir x değeri için değerini bulmak için x yerine o sayı yazılır.
2. P(2) = 3·(2)³ – 2·(2)² + 5·(2) – 1
3. Üsleri hesaplayalım: 2³=8, 2²=4
4. 3·8=24, 2·4=8
5. 24 – 8 + 10 – 1 = 16 + 10 – 1 = 26 – 1 = 25
Sonuç: P(2)=25
Soru 2: P(x)=4x⁵-2x³+7x-3 polinomunun derecesini, başkatsayısını ve sabit terimini belirleyiniz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Polinom: 4x⁵ – 2x³ + 0x⁴ + 0x² + 7x – 3
2. En büyük üs 5 → derece = 5.
3. Başkatsayı: x⁵’in katsayısı = 4.
4. Sabit terim: x⁰’ın katsayısı = -3.
Sonuç: Derece=5, Başkatsayı=4, Sabit terim=-3
Soru 3: P(x)=2x²-3x+5 ve Q(x)=x²+4x-2 polinomları veriliyor. P(x)+Q(x) ve P(x)-Q(x) polinomlarını bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Toplama: (2x²-3x+5)+(x²+4x-2) = (2+1)x² + (-3+4)x + (5-2) = 3x²+x+3.
2. Çıkarma: (2x²-3x+5)-(x²+4x-2) = (2-1)x² + (-3-4)x + (5+2) = x²-7x+7.
Sonuç: P+Q=3x²+x+3, P−Q=x²−7x+7
Soru 4: P(x)=2x-3 ve Q(x)=x+1 polinomlarının çarpımını bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. (2x-3)(x+1) = 2x·x + 2x·1 – 3·x – 3·1 = 2x² + 2x – 3x – 3 = 2x² – x – 3.
Sonuç: P·Q=2x²−x−3
Soru 5: P(x)=3x²-2x+1 ve Q(x)=ax²+bx+c polinomları eşit olduğuna göre a+b+c kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Polinom eşitliğinde karşılık gelen katsayılar eşittir.
2. x² katsayısı: a = 3. x katsayısı: b = -2. Sabit terim: c = 1.
3. a+b+c = 3-2+1 = 2.
Sonuç: 2
Soru 6: Aşağıdakilerden hangisi sabit polinomdur? a) P(x)=5 b) P(x)=x c) P(x)=0x+5? Açıklayınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Sabit polinom: derecesi 0 olan polinom, yani P(x)=c (c≠0).
2. a) P(x)=5 → sabit polinom (derece 0).
3. b) P(x)=x → derece 1, sabit değil.
4. c) P(x)=0x+5 = 5 → aslında sabit polinomdur (0x terimi yok sayılır).
Sonuç: a ve c sabit polinomdur.
Soru 7: P(x)=x³-2x+1 polinomunun x−2 ile bölümünden kalanı bulunuz. (Kalan teoremini kullanınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Kalan teoremi: P(x)’in (x−a) ile bölümünden kalan P(a)’dır.
2. Burada a=2, kalan P(2) = 2³ – 2·2 + 1 = 8 – 4 + 1 = 5.
Sonuç: Kalan=5
Soru 8: P(x)=x²-4x+3 polinomu veriliyor. x−1, P(x)’in bir çarpanı mıdır? Çarpan teoremini kullanarak karar veriniz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Çarpan teoremi: P(a)=0 ise (x−a) çarpandır.
2. Burada x−1 çarpan mı diye soruyor, a=1 alırız. P(1)=1²-4·1+3 = 1-4+3 = 0.
3. P(1)=0 olduğu için x−1 çarpandır.
Sonuç: Evet, çarpandır.
Soru 9: 6x²-12x ifadesini çarpanlarına ayırınız. (Ortak çarpan parantezi yöntemi.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 6x²-12x ifadesinde her iki terimde ortak çarpan 6x’tir.
2. 6x²-12x = 6x(x-2).
Sonuç: 6x(x-2)
Soru 10: P(x)=x³+2x²-x-2 polinomunun x+1 ile bölümünden kalanı bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. (x+1) ile bölümde a=-1 alınır (x−a = x−(-1) = x+1).
2. Kalan P(-1) = (-1)³ + 2·(-1)² – (-1) – 2 = -1 + 2 + 1 – 2 = 0.
3. P(-1)=0 olduğundan kalan 0’dır, yani tam bölünür.
Sonuç: Kalan=0
⭐ SEVİYE 2 – Orta
Soru 1: P(x)=2x³-3x²+4x-5 polinomunun x−2 ile bölümünden kalanı bulunuz. (Kalan teoremini kullanarak yapınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Kalan teoremi: P(2) = 2·8 – 3·4 + 4·2 – 5 = 16 – 12 + 8 – 5 = 7.
Sonuç: Kalan=7
Soru 2: P(x)=2x³-5x²+ax+3 polinomunun x−1 ile bölümünden kalan 6 ise a kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Kalan P(1) = 2·1 – 5·1 + a·1 + 3 = 2 – 5 + a + 3 = a.
2. Kalan 6 ise a = 6.
Sonuç: a=6
Soru 3: P(x)=x³-4x²+x+6 polinomunun x−2 çarpanı var mıdır? Varsa polinomu çarpanlarına ayırınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. P(2)=8-16+2+6=0 olduğundan x−2 çarpandır.
2. Polinom bölmesi: P(x) = (x-2)(x²-2x-3) = (x-2)(x-3)(x+1).
Sonuç: (x-2)(x-3)(x+1)
Soru 4: P(x)=x⁴-3x³+2x²-5x+1 polinomunu x²+1 ile bölünüz (uzun bölme yaparak). Bölüm ve kalanı bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Uzun bölme yapalım: x⁴/(x²)=x², çarp: x⁴+x², çıkar: -3x³+(2x²-x²)-5x+1 = -3x³+x²-5x+1.
2. -3x³/(x²)=-3x, çarp: -3x³-3x, çıkar: x²-2x+1.
3. x²/(x²)=1, çarp: x²+1, çıkar: -2x.
4. Bölüm = x²-3x+1, Kalan = -2x.
Sonuç: Bölüm=x²-3x+1, Kalan=-2x
Soru 5: 9x²-16 ifadesini çarpanlarına ayırınız. (İki kare farkı.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 9x² = (3x)², 16=4². O halde (3x)²−4² = (3x−4)(3x+4).
Sonuç: (3x−4)(3x+4)
Soru 6: x³+27 ifadesini çarpanlarına ayırınız. (Küp toplamı.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x³+27 = x³+3³ = (x+3)(x²-3x+9).
Sonuç: (x+3)(x²-3x+9)
Soru 7: P(x)=x²-5x+6 polinomunun köklerini bulunuz. (Çarpanlara ayırarak.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x²-5x+6 = (x-2)(x-3). Kökler: x=2 ve x=3.
Sonuç: 2 ve 3
Soru 8: P(x)=2x³-3x²+4x-5 ve Q(x)=x²-2 polinomları için der[P(x)·Q(x)] kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. der(P)=3, der(Q)=2.
2. der(P·Q) = der(P)+der(Q) = 3+2=5.
Sonuç: 5
Soru 9: P(x)=2x⁴-3x²+5 polinomunun rasyonel kök adaylarını bulunuz. (Rasyonel kök teoremi.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Sabit terim: 5, bölenleri: ±1, ±5.
2. Başkatsayı: 2, bölenleri: ±1, ±2.
3. Rasyonel kök adayları: ±1, ±5, ±1/2, ±5/2.
Sonuç: ±1, ±5, ±1/2, ±5/2
Soru 10: P(x)=x³-2x²-5x+6 polinomu veriliyor. P(x)’in (x-1) ile bölümünden kalanı ve çarpan olup olmadığını belirleyiniz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. P(1)=1-2-5+6=0 → kalan 0, bu nedenle (x−1) çarpandır.
2. Polinom (x-1)(x²-x-6) = (x-1)(x-3)(x+2).
Sonuç: Kalan=0, (x−1) çarpandır.
🔥 SEVİYE 3 – İleri
Soru 1: P(x)=x⁴-5x²+4 polinomunu çarpanlarına ayırınız. (Adım adım çarpanlara ayırma yöntemlerini kullanarak yapınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x⁴ – 5x² + 4 = (x²-1)(x²-4) = (x-1)(x+1)(x-2)(x+2).
Sonuç: (x-1)(x+1)(x-2)(x+2)
Soru 2: P(x)=x³+ax²+bx+c polinomu (x-1)² ile tam bölünüyor ve P(0)=2 ise a,b,c nedir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. P(0)=c=2.
2. (x-1)² ile tam bölünüyorsa P(1)=0 ve P'(1)=0 (türev bilgisi gerektirir, 10. sınıf için farklı bir yöntem: P(x)=(x-1)²(x+k) açılımı).
3. P(x)=(x²-2x+1)(x+k) = x³+(k-2)x²+(1-2k)x+k. Katsayıları: a=k-2, b=1-2k, c=k. c=2 → k=2, a=0, b=-3.
Sonuç: a=0, b=-3, c=2
Soru 3: P(x)=x³-6x²+11x-6 polinomunun tüm köklerini bulunuz. (Rasyonel kök teoremi ve çarpanlara ayırma.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Sabit terim -6, bölenleri ±1,±2,±3,±6. Başkatsayı 1. Adayları dene: P(1)=0 → x=1 kök.
2. Bölme: (x³-6x²+11x-6)/(x-1) = x²-5x+6 = (x-2)(x-3). Kökler: 1,2,3.
Sonuç: 1, 2, 3
Soru 4: 8x³-27 ifadesini çarpanlarına ayırınız. (Küp farkı.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 8x³ = (2x)³, 27=3³ → (2x-3)(4x²+6x+9).
Sonuç: (2x-3)(4x²+6x+9)
Soru 5: 2x³-3x²-8x+12 ifadesini gruplandırarak çarpanlarına ayırınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. (2x³-3x²) + (-8x+12) = x²(2x-3) -4(2x-3) = (2x-3)(x²-4) = (2x-3)(x-2)(x+2).
Sonuç: (2x-3)(x-2)(x+2)
Soru 6: P(x)=x³-2x²-5x+6 polinomunun kökleri x₁,x₂,x₃ ise x₁+x₂+x₃, x₁x₂+x₁x₃+x₂x₃, x₁x₂x₃ değerlerini Vieta ile bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. P(x)=ax³+bx²+cx+d, a=1, b=-2, c=-5, d=6.
2. x₁+x₂+x₃ = -b/a = 2.
3. x₁x₂+x₁x₃+x₂x₃ = c/a = -5.
4. x₁x₂x₃ = -d/a = -6.
Sonuç: Toplam=2, İkili= -5, Çarpım= -6
Soru 7: P(x)=x⁴-3x³+2x²-5x+1 polinomunun x²+1 ile bölümünden kalanı bulunuz. (Kalan teoremi ile.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x²+1 = 0 → x² = -1. Bu durumda x² yerine -1 yazılır.
2. P(x) = x⁴ – 3x³ + 2x² – 5x + 1. x⁴ = (x²)² = (-1)² = 1, x³ = x²·x = -x, x² = -1.
3. P(x) = 1 – 3(-x) + 2(-1) – 5x + 1 = 1 + 3x – 2 – 5x + 1 = (1-2+1) + (3x-5x) = 0 – 2x = -2x.
Sonuç: Kalan = -2x
Soru 8: P(x)=2x³+ax²+bx-3 polinomu (x-1)(x+2) ile tam bölünüyor ise a ve b’yi bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. P(1)=0 → 2 + a + b – 3 = 0 → a+b=1.
2. P(-2)=0 → 2(-8) + a(4) + b(-2) – 3 = -16+4a-2b-3=0 → 4a-2b=19.
3. a+b=1 ve 4a-2b=19. İlk denklemden b=1-a, ikincide 4a-2(1-a)=19 → 4a-2+2a=19 → 6a=21 → a=3,5, b=-2,5.
Sonuç: a=7/2, b=-5/2
Soru 9: P(x)=x⁴-2x³+3x²-4x+5 polinomunun grafiği hakkında yorum yapınız. (Başkatsayı ve dereceye göre.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Derece 4 (çift), başkatsayı 1 (pozitif).
2. Çift derece ve pozitif başkatsayı → her iki uçta da +∞’a gider (yukarı doğru).
3. Grafik en az bir yerel minimuma sahiptir. Kökler tam sayı değil, muhtemelen 2 reel kök veya hiç reel kök yok (diskriminant veya grafik incelenir).
Sonuç: Uçlar yukarı, en az bir minimum.
Soru 10: P(x)=x³-7x+6 polinomunun köklerini bulunuz ve çarpanlarına ayırınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Sabit terim 6, bölenleri ±1,±2,±3,±6. Dene: P(1)=0 → x=1 kök.
2. Bölme: (x³-7x+6)/(x-1) = x²+x-6 = (x+3)(x-2).
3. Kökler: 1, -3, 2. Çarpanlara ayrılmış hali: (x-1)(x+3)(x-2).
Sonuç: Kökler 1, -3, 2; (x-1)(x+3)(x-2)
📌 GERÇEK HAYAT BAĞLANTISI
Polinomlar, ekonomi (gelir-gider modelleri, maliyet fonksiyonları), mühendislik (eğri uydurma, regresyon analizi), bilgisayar grafikleri (Bezier eğrileri, yüzey modelleme), fizik (hareket denklemleri, proje hareketi), biyoloji (nüfus büyüme modelleri), inşaat (kemer ve köprü tasarımları), şifreleme algoritmaları (polinom tabanlı), günlük hayatta telefon şarj süresi (azalma eğrisi), ilaç dozu etkisi gibi birçok alanda kullanılır.
📌 1. Dönem 2. Yazılı
📖 KONU ÖZETİ (Detaylı)
📌 İkinci Dereceden Denklem Tanımı: a, b, c ∈ R ve a ≠ 0 olmak üzere ax² + bx + c = 0 şeklindeki denklemlere ikinci dereceden bir bilinmeyenli denklem denir. a: katsayı, b: x’in katsayısı, c: sabit terim.
📌 Diskriminant (Delta): Δ = b² − 4ac. Diskriminant, denklemin köklerinin durumunu belirler:
– Δ > 0: İki farklı reel kök var.
– Δ = 0: Çakışık (eşit) iki reel kök var.
– Δ < 0: Reel kök yok (karmaşık kökler var).
📌 Kök Bulma Formülü (Çözüm Formülü): x₁₂ = (−b ± √Δ) / (2a). Eğer Δ ≥ 0 ise bu formül kullanılır. Δ < 0 ise reel sayılarda çözüm yoktur.
📌 Çarpanlara Ayırma ile Çözüm: Denklem (x−r₁)(x−r₂)=0 şeklinde yazılabiliyorsa, r₁ ve r₂ köklerdir. Bu yöntem, diskriminant hesaplamadan hızlı çözüm sağlar.
📌 Tam Kareye Tamamlama: ax²+bx+c ifadesini a(x−h)²+k şeklinde yazarak çözüm. Bu yöntem hem kök bulmada hem de tepe noktası bulmada kullanılır.
📌 Kök-Katsayı İlişkileri (Vieta Formülleri): ax²+bx+c=0 denkleminin kökleri x₁ ve x₂ ise:
– x₁ + x₂ = −b/a
– x₁ · x₂ = c/a
– |x₁ − x₂| = √Δ / |a| (farkın mutlak değeri)
– x₁² + x₂² = (x₁+x₂)² − 2x₁x₂
– 1/x₁ + 1/x₂ = (x₁+x₂)/(x₁x₂)
📌 İkinci Dereceden Eşitsizlikler: ax²+bx+c > 0, < 0, ≥ 0, ≤ 0 şeklindeki eşitsizlikler. Çözüm için önce denklemin kökleri bulunur, sonra işaret tablosu yapılır. Başkatsayının işareti ve kökler arasındaki işaret incelenir. a>0 ise kökler arası (−), dışarısı (+); a<0 ise tam tersi.
📌 Köklerin İşareti: Δ ≥ 0 olmak üzere,
– Her iki kök pozitif: x₁+x₂ > 0 ve x₁·x₂ > 0
– Her iki kök negatif: x₁+x₂ < 0 ve x₁·x₂ > 0
– Zıt işaretli: x₁·x₂ < 0
– Simetrik kökler (x₁ = −x₂): x₁+x₂ = 0
📌 Parabol (Tepe Noktası): y = ax²+bx+c denkleminin grafiği bir paraboldür. Tepe noktası T(r,k) olmak üzere, r = −b/(2a), k = f(r) = (4ac−b²)/(4a) = −Δ/(4a). a>0 ise parabol yukarı açılır (minimum), a<0 ise aşağı açılır (maksimum). x eksenini kestiği noktalar köklerdir.
📌 Denklem Kurma Problemleri: İkinci dereceden denklemler, alan, hacim, sayı, yaş, ürün-maliyet gibi birçok problemde kullanılır. Problemi matematiksel ifadeye dönüştürüp denklemi çözmek gerekir.
🎯 Öğrenci Koçu Notu
✨ Taktik: Denklem çarpanlarına ayrılabiliyorsa en hızlı çözüm budur. Diskriminant kullanarak kök durumunu hemen belirle. Kök-katsayı ilişkileri, köklerle ilgili simetrik ifadeleri bulmada çok işe yarar. Eşitsizlik sorularında işaret tablosu oluşturmayı unutma.
💪 Motivasyon: İkinci dereceden denklemler, fizikte atış hareketi (yükseklik-zaman), mühendislikte alan optimizasyonu, ekonomide kar maksimizasyonu, mimaride kemer tasarımı gibi birçok alanda kullanılır. Ayrıca bilgisayar grafiklerinde parabolik eğriler sıkça karşımıza çıkar.
📌 Püf Noktası: Δ < 0 ise reel çözüm yoktur, ama karmaşık kökler vardır (ileriki konular). Δ = 0 ise çakışık kök vardır ve parabol x eksenine teğettir. Kökler çakışık ise tepe noktası x ekseni üzerindedir.
⚠️ Sık Yapılan Hata: Diskriminant hesaplarken b² işaretine dikkat et (b negatif ise karesi pozitif). Çarpanlara ayırmada işaret hatası yapma. Eşitsizliklerde kökleri bulduktan sonra işaret tablosunda başkatsayının işaretini kontrol et. Vieta formüllerinde −b/a ve c/a formüllerini doğru kullan.
🧠 Ezberleme İpucu: Diskriminant: Δ = b²−4ac. Kök formülü: x = (−b ± √Δ)/2a. Vieta: toplam = −b/a, çarpım = c/a. Tepe noktası: r = −b/(2a), k = −Δ/(4a). Eşitsizlikte a>0 için “kök arası (−), dışı (+)”.
📈 Sınav Taktikleri: “Kökler çakışık” dendiğinde Δ=0 kullan. “Kökleri verilen denklemi yaz” dendiğinde x²−(toplam)x+çarpım=0 formülünü kullan. Eşitsizlik sorularında önce denklemi çöz, sonra işaret tablosu yap. Denklem kurma problemlerinde değişkeni doğru belirle.
🔍 Derinlemesine Bakış: İkinci dereceden denklemler, cebirin en önemli konularından biridir. Karmaşık sayılar, türev, integral, diferansiyel denklemlerin temelini oluşturur. Ayrıca ikinci dereceden eşitsizlikler, optimizasyon problemlerinde sıkça kullanılır.
🥉 SEVİYE 1 – Temel
Soru 1: x²−5x+6=0 denklemini çözünüz. (Çarpanlara ayırma yöntemiyle yapınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x²−5x+6=0, çarpımı 6, toplamı −5 olan sayılar −2 ve −3.
2. (x−2)(x−3)=0 → x=2 veya x=3.
Sonuç: 2 ve 3
Soru 2: x²−4=0 denkleminin çözüm kümesi nedir? (İki kare farkı yöntemiyle.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x²−4 = (x−2)(x+2) = 0 → x=2 veya x=−2.
Sonuç: {−2, 2}
Soru 3: 2x²−8x=0 denkleminin köklerini bulunuz. (Ortak çarpan parantezi.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 2x²−8x = 2x(x−4) = 0 → 2x=0 → x=0 veya x−4=0 → x=4.
Sonuç: 0 ve 4
Soru 4: x²+6x+9=0 denkleminin diskriminantını hesaplayınız ve kaç tane reel kökü olduğunu belirleyiniz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. a=1, b=6, c=9. Δ = 36 − 4·1·9 = 36 − 36 = 0.
2. Δ=0 olduğu için çakışık iki reel kök vardır (1 çözüm).
Sonuç: Δ=0, çakışık kök.
Soru 5: x²−3x+5=0 denkleminin diskriminantını bulunuz ve reel kök var mı yorumlayınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. a=1, b=−3, c=5. Δ = 9 − 20 = −11 < 0.
2. Δ < 0 olduğu için reel kök yoktur.
Sonuç: Reel kök yok.
Soru 6: x²+7x+12=0 denkleminin kökleri toplamı ve çarpımı kaçtır? (Vieta formülleri ile.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. a=1, b=7, c=12. Kökler toplamı = −b/a = −7.
2. Kökler çarpımı = c/a = 12.
Sonuç: Toplam=−7, Çarpım=12
Soru 7: 3x²−6x+3=0 denklemini çözünüz. (Tam kareye tamamlama veya sadeleştirme.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 3x²−6x+3 = 3(x²−2x+1) = 3(x−1)² = 0 → x=1.
Sonuç: x=1 (çakışık kök)
Soru 8: Kökleri −2 ve 5 olan ikinci dereceden denklemi yazınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Kökleri r₁ ve r₂ olan denklem: x²−(r₁+r₂)x + r₁r₂ = 0.
2. r₁+r₂ = 3, r₁·r₂ = −10.
3. Denklem: x²−3x−10=0.
Sonuç: x²−3x−10=0
Soru 9: x²−2x−15=0 denkleminin köklerini bulunuz. (Çarpanlara ayırma.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. (x−5)(x+3)=0 → x=5 veya x=−3.
Sonuç: 5 ve −3
Soru 10: y=x²−4x+3 parabolünün tepe noktasını bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. a=1, b=−4, c=3. r = −b/(2a) = 4/2 = 2.
2. k = f(2) = 4−8+3 = −1.
3. Tepe noktası (2, −1).
Sonuç: (2, −1)
⭐ SEVİYE 2 – Orta
Soru 1: x²−6x+9=0 denkleminin köklerini bulunuz ve diskriminantını hesaplayarak yorumlayınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. a=1, b=−6, c=9. Δ = 36 − 36 = 0.
2. x = 6/2 = 3 (çakışık kök).
Sonuç: x=3, Δ=0
Soru 2: x²−4x−5=0 denkleminin köklerini bulunuz. (Kök formülü ile.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. a=1, b=−4, c=−5. Δ = 16 − 4·1·(−5) = 16+20=36.
2. x = (4 ± √36)/2 = (4 ± 6)/2 → x=5 veya x=−1.
Sonuç: 5 ve −1
Soru 3: x²−3x+k=0 denkleminin kökleri x₁ ve x₂ olmak üzere, x₁²+x₂²=10 ise k kaçtır? (Vieta kullanarak.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x₁+x₂ = 3, x₁·x₂ = k.
2. x₁²+x₂² = (x₁+x₂)² − 2x₁x₂ = 9 − 2k.
3. 9 − 2k = 10 → −2k = 1 → k = −1/2.
Sonuç: k = −1/2
Soru 4: x²−4x+k=0 denkleminin çakışık iki kökü varsa k kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Çakışık kök için Δ = 0: 16 − 4·1·k = 0 → 16 = 4k → k=4.
Sonuç: k=4
Soru 5: x²−5x+6<0 eşitsizliğinin çözüm aralığını bulunuz. (İşaret tablosu ile.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x²−5x+6 = (x−2)(x−3). Kökler 2 ve 3. a=1>0.
2. İşaret tablosu: (−∞,2) (+), (2,3) (−), (3,∞) (+).
3. Eşitsizlik < 0 olduğu için (2,3) aralığı.
Sonuç: 2 < x < 3
Soru 6: 2x²−4x+1=0 denkleminin kökler toplamı ve çarpımı kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. a=2, b=−4, c=1. Toplam = −b/a = 4/2 = 2.
2. Çarpım = c/a = 1/2.
Sonuç: Toplam=2, Çarpım=1/2
Soru 7: x²−2mx+m²−1=0 denkleminin köklerinden biri 3 ise m’nin alabileceği değerleri bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x=3 için 9 − 6m + m² − 1 = 0 → m² − 6m + 8 = 0.
2. (m−4)(m−2)=0 → m=4 veya m=2.
Sonuç: 2 ve 4
Soru 8: Kökleri 1 ve 7 olan ikinci dereceden denklemi yazınız ve bu denklemin diskriminantını hesaplayınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Toplam=8, çarpım=7. Denklem: x²−8x+7=0.
2. Δ = 64 − 28 = 36.
Sonuç: x²−8x+7=0, Δ=36
Soru 9: x²+2x−8=0 denkleminin köklerini bulup, parabolün tepe noktasını belirleyiniz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x²+2x−8 = (x+4)(x−2) → kökler −4 ve 2.
2. Tepe: r = −b/(2a) = −2/2 = −1. k = f(−1)=1−2−8=−9.
Sonuç: Kökler −4 ve 2, tepe (−1,−9)
Soru 10: (x−1)(x+3) > 0 eşitsizliğinin çözüm kümesini bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Kökler: 1 ve −3. Başkatsayı 1>0.
2. İşaret tablosu: (−∞,−3) (+), (−3,1) (−), (1,∞) (+).
3. Eşitsizlik >0 olduğu için (−∞,−3) ∪ (1,∞).
Sonuç: (−∞,−3) ∪ (1,∞)
🔥 SEVİYE 3 – İleri
Soru 1: x²−4x+k=0 denkleminin kökleri x₁ ve x₂ olmak üzere, x₁²+x₂²=10 ise k kaçtır? (Kök-katsayı ilişkilerini kullanarak yapınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x₁+x₂=4, x₁·x₂=k.
2. x₁²+x₂² = 16 − 2k = 10 → 2k=6 → k=3.
Sonuç: k=3
Soru 2: x²−mx+4=0 denkleminin kökleri x₁ ve x₂ olmak üzere, x₁ ve x₂ pozitif ve x₁−x₂=3 ise m kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x₁+x₂=m, x₁·x₂=4.
2. (x₁−x₂)² = (x₁+x₂)² − 4x₁x₂ → 9 = m² − 16 → m²=25 → m=±5.
3. Kökler pozitif olduğu için toplam pozitif → m=5.
Sonuç: m=5
Soru 3: x²−2x−3=0 denkleminin köklerini kullanarak x₁³+x₂³ değerini hesaplayınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x₁+x₂=2, x₁·x₂=−3.
2. x₁³+x₂³ = (x₁+x₂)³ − 3x₁x₂(x₁+x₂) = 8 − 3·(−3)·2 = 8 + 18 = 26.
Sonuç: 26
Soru 4: a ve b reel sayılar olmak üzere, a+b=5 ve ab=6 ise a²+b² kaçtır? (Köklerden yararlanarak.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. a ve b, x²−5x+6=0 denkleminin kökleridir. Kökler 2 ve 3.
2. a²+b² = 2²+3² = 4+9 = 13. Veya formül: (a+b)²−2ab = 25−12=13.
Sonuç: 13
Soru 5: x²−6x+9=0 denkleminin çakışık kökü var mıdır? Grafik yorumu yapınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Δ=0, çakışık kök x=3.
2. Grafik x=3 noktasında x eksenine teğettir, tepe noktası (3,0)’dır.
Sonuç: Çakışık kök var, tepe noktası x ekseninde.
Soru 6: x²−2ax+a²−1=0 denkleminin köklerinden biri 4 ise a’nın alabileceği değerler toplamı kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x=4 → 16 − 8a + a² − 1 = 0 → a² − 8a + 15 = 0 → (a−3)(a−5)=0 → a=3 veya 5.
2. Toplam = 8.
Sonuç: 8
Soru 7: (x−2)(x+1) ≤ 0 eşitsizliğinin çözüm aralığını bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Kökler −1 ve 2. Başkatsayı 1>0.
2. İşaret tablosu: (−∞,−1) (+), (−1,2) (−), (2,∞) (+).
3. ≤0 olduğu için [−1,2] (kökler dahil).
Sonuç: [−1, 2]
Soru 8: x²−2x−15≥0 eşitsizliğinin çözüm kümesini bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. x²−2x−15 = (x−5)(x+3). Kökler −3 ve 5.
2. İşaret tablosu: (−∞,−3) (+), (−3,5) (−), (5,∞) (+).
3. ≥0 olduğu için (−∞,−3] ∪ [5,∞).
Sonuç: (−∞,−3] ∪ [5,∞)
Soru 9: Bir dikdörtgenin alanı 24 cm² ve çevresi 20 cm’dir. Dikdörtgenin kenar uzunluklarını bulunuz. (Denklem kurarak.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Kenarlar x ve y olsun. Çevre: 2x+2y=20 → x+y=10. Alan: xy=24.
2. x ve y, t²−10t+24=0 denkleminin kökleridir.
3. (t−4)(t−6)=0 → t=4 veya 6. Kenarlar 4 ve 6 cm.
Sonuç: 4 cm ve 6 cm
Soru 10: x²−4x+5=0 denkleminin reel kökü var mıdır? Karmaşık köklerini yazınız. (Reel sayılarda çözüm yok, ama ileri seviye için.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Δ = 16 − 20 = −4 < 0, reel kök yok.
2. Karmaşık kökler: x = (4 ± √−4)/2 = (4 ± 2i)/2 = 2 ± i.
Sonuç: Reel kök yok, karmaşık kökler 2±i.
📌 GERÇEK HAYAT BAĞLANTISI
Fizikte atış hareketleri (yükseklik-zaman denklemi), mühendislikte alan optimizasyonu (dikdörtgen, kare, daire), ekonomide kar maksimizasyonu (gelir-gider fonksiyonları), mimaride kemer ve köprü tasarımları (parabolik eğriler), bilgisayar grafiklerinde eğri çizimi, otomotivde fren mesafesi hesaplamaları, sporlarda topun yörüngesi (basketbol, futbol).
📌 2. Dönem 1. Yazılı
📖 KONU ÖZETİ (Detaylı)
📌 Üçgen Çeşitleri ve Temel Özellikler: Kenarlarına göre: eşkenar (tüm kenarlar eşit), ikizkenar (iki kenar eşit), çeşitkenar (tüm kenarlar farklı). Açılarına göre: dar açılı (tüm açılar < 90°), dik açılı (bir açı 90°), geniş açılı (bir açı > 90°). Üçgenin iç açıları toplamı 180°, bir dış açı kendisine komşu olmayan iki iç açının toplamına eşittir. Üçgen eşitsizliği: |b-c| < a < b+c.
📌 Dik Üçgen ve Pisagor Teoremi: Dik kenarlar a, b ve hipotenüs c olmak üzere a² + b² = c². Hipotenüs en uzun kenardır. Özel dik üçgenler: 3-4-5, 5-12-13, 8-15-17 ve açılarına göre 30-60-90 (kenar oranları 1-√3-2), 45-45-90 (1-1-√2).
📌 Trigonometrik Oranlar (Dik Üçgende): Bir dar açı α için:
– sin α = karşı dik kenar / hipotenüs
– cos α = komşu dik kenar / hipotenüs
– tan α = karşı dik kenar / komşu dik kenar
– cot α = komşu dik kenar / karşı dik kenar
Bu oranlar açıya bağlıdır, üçgenin boyutundan bağımsızdır. SOH-CAH-TOA kısaltması ile ezberlenebilir.
📌 Özel Açıların Trigonometrik Değerleri (0°, 30°, 45°, 60°, 90°):
sin0=0, sin30=1/2, sin45=√2/2, sin60=√3/2, sin90=1
cos0=1, cos30=√3/2, cos45=√2/2, cos60=1/2, cos90=0
tan0=0, tan30=1/√3=√3/3, tan45=1, tan60=√3, tan90 tanımsız
cot0 tanımsız, cot30=√3, cot45=1, cot60=1/√3=√3/3, cot90=0.
📌 Birim Çember ve Trigonometrik Fonksiyonlar: Birim çember (yarıçapı 1 olan çember) üzerinde bir P(x,y) noktası için x=cosθ, y=sinθ. sin ve cos değerleri [-1,1] aralığındadır. tanθ = sinθ/cosθ (cosθ≠0), cotθ = cosθ/sinθ (sinθ≠0). sin²θ + cos²θ = 1 temel özdeşliği tüm θ için geçerlidir.
📌 Sinüs Teoremi: Bir ABC üçgeninde, kenarlar karşılarındaki açıların sinüsleri ile orantılıdır. a/sinA = b/sinB = c/sinC = 2R (R: çevrel çember yarıçapı). Bu teorem, iki açı ve bir kenar veya iki kenar ve bir açı verildiğinde kullanılır.
📌 Kosinüs Teoremi: Bir ABC üçgeninde, bir kenarın karesi diğer iki kenarın kareleri toplamından, bu iki kenar ile aralarındaki açının kosinüsünün iki katının çarpımı çıkarılarak bulunur: a² = b² + c² − 2bc·cosA. Benzer şekilde b² = a² + c² − 2ac·cosB ve c² = a² + b² − 2ab·cosC. Bu teorem, iki kenar ve aralarındaki açı verildiğinde üçüncü kenarı bulmak için kullanılır.
📌 Üçgen Alan Formülleri:
– Temel: Alan = (taban × yükseklik) / 2
– Sinüs ile alan: Alan = (1/2)·a·b·sinC (iki kenar ve aralarındaki açı biliniyorsa)
– Çevrel çember ile: Alan = (a·b·c)/(4R)
– Heron formülü: Alan = √[s(s−a)(s−b)(s−c)] (s = (a+b+c)/2)
Bu formüller, soru tipine göre en uygun olanı seçilerek kullanılır.
📌 Trigonometrik Fonksiyonların Grafikleri ve Periyodiklik:
– sin x ve cos x periyodu 2π’dir. sin x: orijine göre tek (sin(−x)=−sinx), cos x: y eksenine göre çift (cos(−x)=cosx).
– tan x ve cot x periyodu π’dir. tan x tek, cot x tektir.
– Genlik (A), periyot (T=2π/|b|), faz kayması (c), dikey kayma (d) olmak üzere f(x)=A·sin(bx+c)+d şeklinde dönüşümler uygulanır.
📌 Temel Özdeşlikler ve Dönüşümler:
– sin²θ + cos²θ = 1
– tanθ = sinθ/cosθ, cotθ = cosθ/sinθ, tanθ·cotθ = 1
– secθ = 1/cosθ, cscθ = 1/sinθ
– Toplam-fark formülleri: sin(α±β) = sinα·cosβ ± cosα·sinβ; cos(α±β) = cosα·cosβ ∓ sinα·sinβ (10. sınıf müfredatında genellikle giriş seviyesinde).
🎯 Öğrenci Koçu Notu
✨ Taktik: 30-60-90 ve 45-45-90 üçgenlerinin kenar oranlarını mutlaka ezberle. sin30=1/2, cos30=√3/2, tan30=√3/3, sin45=cos45=√2/2, tan45=1 gibi değerleri sıkça kullanacaksın. Sinüs teoremi ve kosinüs teoremini hangi durumda kullanacağını iyi belirle: iki açı bir kenar → sinüs; iki kenar arasındaki açı → kosinüs; üç kenar → kosinüs (açı bulmak için).
💪 Motivasyon: Trigonometri, harita ölçümlerinde (GPS), bina yüksekliği bulmada, gemi seyrinde, uydu ile konum belirlemede, fizikte dalga hareketleri, mühendislikte köprü ve çatı tasarımlarında, elektronikte sinyal işlemede, bilgisayar grafiklerinde 3D dönüşümlerde yaygın olarak kullanılır. Bu konuyu iyi anlamak, mühendislik ve fen bilimlerinde büyük avantaj sağlar.
📌 Püf Noktası: sin ve cos değerleri 0 ile 1 arasındadır (dik üçgende). Birim çemberde sin ve cos her zaman [-1,1] aralığındadır. tan ve cot her değeri alabilir. Özel açıların trigonometrik değerlerini bir tablo halinde ezberlemek en iyisidir. Sinüs teoreminde orantı kurarken karşılıklı kenar-açı eşleşmesine dikkat et.
⚠️ Sık Yapılan Hata: Trigonometrik oranlarda karşı/komşu/hipotenüs ayrımını yapmamak. Açı ölçü birimi (derece/radyan) karıştırmak. Sinüs teoreminde orantıyı ters kurmak. Kosinüs teoreminde işaret hatası (eksi işareti). Özel açı değerlerini ezberlememek. sin²+cos²=1 özdeşliğini kullanırken işaretlere dikkat etmemek (kareli ifadeler pozitiftir).
🧠 Ezberleme İpucu: Özel açılar için: sin30=1/2, cos30=√3/2, tan30=√3/3. 45° için: sin=cos=√2/2, tan=1. 60° için: sin=√3/2, cos=1/2, tan=√3. 0° ve 90° değerlerini de ekleyerek bir tablo oluştur. “SOH-CAH-TOA” kısaltması: Sin=Karşı/Hipotenüs, Cos=Komşu/Hipotenüs, Tan=Karşı/Komşu.
📈 Sınav Taktikleri: Trigonometri sorularında önce verilenleri ve isteneni belirle. Hangi teoremi kullanacağına karar ver. Özel üçgen varsa kenar oranlarını doğrudan kullan. İşlemleri yaparken birim çemberde açının hangi bölgede olduğuna dikkat et (işaretler bölgeye göre değişir). Alan sorularında sinüs ile alan formülünü akla getir.
🔍 Derinlemesine Bakış: Trigonometri, dairesel hareketleri, dalgaları, salınımları modellemede temel araçtır. Fourier analizi, ses ve görüntü işleme, elektrik mühendisliği, kuantum fiziği gibi alanların temelini oluşturur. Üçgen çözümleri ise jeodezi, astronomi, navigasyonun kalbidir.
🥉 SEVİYE 1 – Temel
Soru 1: Dik kenarları 3 cm ve 4 cm olan dik üçgenin hipotenüsü kaç cm’dir? Pisagor teoremini açıklayarak yapınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Pisagor teoremi: a²+b²=c² (c hipotenüs). a=3, b=4.
2. 3²+4²=9+16=25=c² → c=5 cm.
Sonuç: 5 cm
Soru 2: 30-60-90 üçgeninde hipotenüs 10 cm ise 30°’nin karşısındaki kenar kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 30-60-90 üçgeninde 30° karşısı = hipotenüs/2.
2. 10/2 = 5 cm.
Sonuç: 5 cm
Soru 3: sin30°, cos60°, tan45° değerlerini hesaplayınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. sin30° = 1/2. cos60° = 1/2. tan45° = 1.
Sonuç: sin30=1/2, cos60=1/2, tan45=1
Soru 4: Bir dik üçgende bir dar açı α için sinα=3/5 ise cosα kaçtır? (sin²+cos²=1 kullanarak.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. sin²α+cos²α=1 → (3/5)²+cos²α=1 → 9/25+cos²=1 → cos²=16/25.
2. α dar açı olduğu için cosα pozitiftir: cosα=4/5.
Sonuç: cosα=4/5
Soru 5: Bir üçgenin kenar uzunlukları 5, 12, 13 ise bu üçgen dik üçgen midir? Pisagor ile kontrol ediniz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. En uzun kenar 13 (hipotenüs adayı). 5²+12²=25+144=169=13².
2. Pisagor sağlandığı için dik üçgendir.
Sonuç: Evet, dik üçgendir.
Soru 6: 45-45-90 üçgeninde dik kenarlardan biri 6 cm ise hipotenüs kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 45-45-90 üçgeninde hipotenüs = dik kenar × √2.
2. 6√2 cm.
Sonuç: 6√2 cm
Soru 7: sin60° + cos30° işleminin sonucu kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. sin60°=√3/2, cos30°=√3/2. Toplam = √3.
Sonuç: √3
Soru 8: Bir üçgenin açıları 45°, 45°, 90° ise bu üçgenin kenar oranları nedir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 45-45-90 üçgeninde kenar oranları 1:1:√2’dir.
Sonuç: 1:1:√2
Soru 9: Bir ABC üçgeninde a=5, b=6, C=90° ise c kaçtır? (Pisagor.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. C=90° ise c hipotenüstür: c² = a²+b² = 25+36=61 → c=√61.
Sonuç: √61
Soru 10: tan45° + cot45° işleminin sonucu kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. tan45°=1, cot45°=1 → toplam=2.
Sonuç: 2
⭐ SEVİYE 2 – Orta
Soru 1: Bir ABC üçgeninde a=5 cm, b=7 cm, C=60° ise c kenarını kosinüs teoremi ile bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Kosinüs teoremi: c² = a²+b²−2ab·cosC.
2. c² = 5²+7²−2·5·7·cos60° = 25+49−70·(1/2) = 74−35=39.
3. c=√39 cm.
Sonuç: √39 cm
Soru 2: Bir ABC üçgeninde a=8, b=6, c=10 ise cosA kaçtır? (Kosinüs teoremi ile.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. a² = b²+c²−2bc·cosA → 64 = 36+100−2·6·10·cosA → 64=136−120cosA.
2. 120cosA=72 → cosA=3/5.
Sonuç: cosA=3/5
Soru 3: Bir üçgende A=30°, B=45°, a=6 cm ise b kaç cm’dir? (Sinüs teoremi ile.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Sinüs teoremi: a/sinA = b/sinB → 6/sin30° = b/sin45°.
2. 6/(1/2) = b/(√2/2) → 12 = b·(2/√2) → b = 12·√2/2 = 6√2 cm.
Sonuç: 6√2 cm
Soru 4: sin²60° + cos²60° işleminin sonucu kaçtır? (Özdeşlik kullanarak.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. sin²θ+cos²θ=1 özdeşliğinden θ=60° için sonuç 1’dir.
Sonuç: 1
Soru 5: Bir dik üçgende sinα=0.6 ise cosα ve tanα değerlerini bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. sinα=0.6=3/5. cosα=4/5 (sin²+cos²=1).
2. tanα = sin/cos = (3/5)/(4/5)=3/4.
Sonuç: cosα=4/5, tanα=3/4
Soru 6: sin(90°−α)=cosα özdeşliğini kullanarak sin60°’nin cos30°’a eşit olduğunu gösteriniz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. sin60° = cos(90°−60°) = cos30°. Her ikisi de √3/2’dir.
Sonuç: Eşittir.
Soru 7: Bir üçgenin alanı 24 cm², iki kenarı 6 cm ve 8 cm ise bu iki kenar arasındaki açının sinüsü kaçtır? (Alan = 1/2·a·b·sinC.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Alan = (1/2)·6·8·sinC = 24 → 24·sinC = 24 → sinC=1.
Sonuç: sinC=1 (C=90°)
Soru 8: Bir ABC üçgeninde A=60°, B=45°, a=4√2 cm ise b kaç cm’dir? (Sinüs teoremi.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. a/sinA = b/sinB → 4√2/sin60° = b/sin45° → 4√2/(√3/2) = b/(√2/2).
2. 8√2/√3 = 2b/√2 → b = (8√2/√3)·(√2/2) = 8/√3 = 8√3/3 cm.
Sonuç: 8√3/3 cm
Soru 9: Birim çemberde θ=120° için sinθ ve cosθ değerlerini bulunuz. (İkinci bölge.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 120° = 180°−60°, sin120°=sin60°=√3/2 (pozitif), cos120°=−cos60°=−1/2 (negatif).
Sonuç: sin120=√3/2, cos120=−1/2
Soru 10: tan(180°−α) = −tanα özdeşliğini kullanarak tan150° değerini bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 150° = 180°−30° → tan150° = −tan30° = −√3/3.
Sonuç: −√3/3
🔥 SEVİYE 3 – İleri
Soru 1: Bir üçgende sinA=3/5, sinB=4/5 ise sinC kaçtır? (A+B+C=180°)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. sinA=3/5 → A≈36.87°, sinB=4/5 → B≈53.13° (çünkü A+B=90°).
2. C=180°−90°=90° → sinC=1.
Sonuç: sinC=1
Soru 2: Bir ABC üçgeninde a=6, b=8, C=60° ise üçgenin alanını bulunuz. (Alan = 1/2·a·b·sinC.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Alan = (1/2)·6·8·sin60° = 24·(√3/2) = 12√3 cm².
Sonuç: 12√3 cm²
Soru 3: sinx = cos40° ise x’in dar açı değeri kaçtır? (Tümler açı özelliği.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. sinx = cos(90°−x) olduğundan, cos(90°−x)=cos40° → 90°−x=40° → x=50°.
Sonuç: 50°
Soru 4: Bir üçgenin kenarları 7, 8, 9 cm’dir. En büyük açının kosinüsünü bulunuz. (Kosinüs teoremi.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. En büyük kenar 9, karşısındaki açı A olsun. 9² = 7²+8²−2·7·8·cosA.
2. 81=49+64−112cosA → 81=113−112cosA → 112cosA=32 → cosA=2/7.
Sonuç: 2/7
Soru 5: tanx = 3/4 ve x dar açı ise sinx ve cosx değerlerini bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. tanx = sinx/cosx = 3/4. sin=3k, cos=4k. sin²+cos²=1 → 9k²+16k²=1 → 25k²=1 → k=1/5.
2. sinx=3/5, cosx=4/5.
Sonuç: sin=3/5, cos=4/5
Soru 6: Bir ABC üçgeninde a=2, b=√3, C=30° ise c kenarını bulunuz. (Kosinüs teoremi.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. c² = a²+b²−2ab·cosC = 4+3−2·2·√3·cos30° = 7−4√3·(√3/2) = 7−6=1 → c=1.
Sonuç: 1
Soru 7: sin15° değerini sin(45°−30°) toplam-fark formülü ile hesaplayınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. sin(45°−30°) = sin45·cos30 − cos45·sin30 = (√2/2)(√3/2)−(√2/2)(1/2) = (√6−√2)/4.
Sonuç: (√6−√2)/4
Soru 8: Bir üçgende kenarlar 3, 5, 7 cm ise bu üçgenin en büyük açısı kaç derecedir? (Kosinüs teoremi ile bulup yaklaşık değer veriniz.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. En büyük kenar 7, karşısındaki açı A. 7²=3²+5²−2·3·5·cosA → 49=9+25−30cosA → 15=−30cosA → cosA=−1/2 → A=120°.
Sonuç: 120°
Soru 9: f(x)=2sin(3x−π/2)+1 fonksiyonunun genliğini, periyodunu ve faz kaymasını bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Genlik = |A| = 2. Periyot = 2π/|b| = 2π/3. Faz kayması: bx+c=0 → 3x−π/2=0 → x=π/6 (sağa kayma). Dikey kayma = 1.
Sonuç: Genlik=2, Periyot=2π/3, Faz kayması=π/6 sağa
Soru 10: Bir ABC üçgeninde sinA=sinB ise üçgen hakkında ne söylenebilir? (A+B+C=180° ve sinüs özellikleri.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. sinA=sinB ise A=B veya A+B=180° olabilir. Ancak A+B<180° olduğu için A=B olmalıdır. O halde üçgen ikizkenardır (a=b).
Sonuç: İkizkenar üçgen (a=b).
📌 GERÇEK HAYAT BAĞLANTISI
Harita ve arazi ölçümlerinde (uzaklık, yükseklik, GPS), mimari ve inşaat mühendisliğinde (çatı eğimi, köprü tasarımı), fizikte (sarkaç hareketi, dalga hareketleri, optik), astronomide (gezegen konumları, yıldız uzaklıkları), denizcilik ve havacılıkta (navigasyon, rotalama), müzikte ses dalgaları, elektrik elektronikte (AC sinyalleri, faz farkları), bilgisayar grafiklerinde (3D dönüşümler, ışıklandırma), günlük hayatta gölge boyu ile yükseklik bulma, bina yüksekliği hesaplama.
📌 2. Dönem 1. Yazılı
📖 KONU ÖZETİ (Detaylı)
📌 Dörtgen Türleri ve Tanımları:
– Kare: Tüm kenarları eşit, tüm açıları 90°, köşegenleri eşit ve dik kesişir. Alan = a², Çevre = 4a. Köşegen = a√2.
– Dikdörtgen: Karşılıklı kenarları eşit, tüm açıları 90°, köşegenleri eşit (kesişim açısı 90° değil). Alan = a·b, Çevre = 2(a+b). Köşegen = √(a²+b²).
– Paralelkenar: Karşılıklı kenarları paralel ve eşit, karşılıklı açıları eşit, ardışık açılar bütünler. Köşegenler birbirini ortalar. Alan = taban·yükseklik.
– Eşkenar Dörtgen: Tüm kenarları eşit, karşılıklı açıları eşit, köşegenleri birbirine diktir (90°) ve açıortaydır. Alan = (d₁·d₂)/2 (köşegen çarpımı/2).
– Yamuk: En az iki kenarı paralel olan dörtgen. Paralel kenarlara “taban”, diğerlerine “yan kenar” denir. Alan = (alt taban + üst taban)·yükseklik/2. İkizkenar yamukta yan kenarlar eşit ve taban açıları eşittir. Dik yamukta bir yan kenar tabana diktir.
– Deltoid: İki farklı ikizkenar üçgenin tabanları çakıştırılarak oluşan dörtgen. Köşegenleri birbirine diktir, bir köşegen diğerini ortalar ve açıortaydır. Alan = (d₁·d₂)/2.
📌 Dörtgenlerin Ortak Özellikleri: İç açılar toplamı 360°, bir dış açı toplamı 360°, ardışık açılar bütünler (paralelkenar, eşkenar dörtgen, kare, dikdörtgen).
📌 Çokgenler (n kenarlı):
– İç açılar toplamı: (n−2)·180°
– Dış açılar toplamı (her zaman): 360°
– Bir dış açı (düzgün): 360°/n
– Bir iç açı (düzgün): (n−2)·180°/n
– Köşegen sayısı: n(n−3)/2
– Çevre = n·kenar (düzgün çokgen).
– Düzgün çokgende merkezden kenara çizilen dikme (apotem) ile alan = (çevre·apotem)/2.
📌 Düzgün Çokgenler: Tüm kenarları ve tüm iç açıları eşit olan çokgen. Eşkenar üçgen (3), kare (4), düzgün beşgen (5), düzgün altıgen (6), düzgün sekizgen (8) vb. Düzgün çokgenin çevrel ve iç teğet çemberleri vardır. Apotem (r): iç teğet çember yarıçapı. Alan = (n·a·r)/2 (a: kenar, r: apotem).
📌 Dörtgenler ve Çokgenlerde Benzerlik ve Alan Oranları: Benzer çokgenlerde karşılık gelen kenarlar orantılıdır, açılar eşittir. Alan oranı = benzerlik oranının karesi (k²), çevre oranı = benzerlik oranı (k).
📌 Özel Teoremler ve Bağıntılar:
– Paralelkenarda köşegenler birbirini ortalar.
– Eşkenar dörtgende köşegenler dik kesişir ve açıortaydır.
– Karede köşegenler eşit, dik ve açıortaydır.
– Dikdörtgende köşegenler eşittir.
– Yamukta orta taban (paralel kenarların orta noktalarını birleştiren doğru parçası) = (alt taban + üst taban)/2.
🎯 Öğrenci Koçu Notu
✨ Taktik: Dörtgenlerin özelliklerini karşılaştırmalı öğren. Alan hesaplarında yüksekliği doğru belirle (paralelkenar ve yamukta yükseklik tabana diktir). Köşegen sayısı formülü n(n−3)/2’yi ezberle. Düzgün çokgenlerde bir iç açı ve bir dış açı formüllerini kullan. Yamukta orta taban formülünü unutma.
💪 Motivasyon: Mimari tasarım (bina planları), mobilya yerleştirme, arsa ve bahçe hesaplamaları, parke döşeme, karo fayans dizilimi, harita ölçeklendirme, şehir planlaması, oyun tasarımı (zemin kaplama), mühendislik projeleri (köprüler, kafes sistemler).
📌 Püf Noktası: Karenin köşegenleri birbirine dik ve eşittir. Eşkenar dörtgende köşegenler birbirine diktir ancak eşit değildir (eşit olduğunda kare olur). Dikdörtgenin köşegenleri eşittir ama dik değildir. Paralelkenarda köşegenler birbirini ortalar.
⚠️ Sık Yapılan Hata: Paralelkenarın alanını kenar çarpımı (a·b) olarak hesaplamak (doğrusu taban·yükseklik). Eşkenar dörtgenin alanını kenar·yükseklik ile karıştırmamak (köşegen çarpımı/2 daha pratiktir). Yamuğun alan formülünde yüksekliği tabanlara dik almayı unutma. Çokgenlerde iç açı toplamı formülünde n’yi doğru kullan (n kenar sayısı).
🧠 Ezberleme İpucu: Dörtgenlerin alan formülleri: Kare: a², Dikdörtgen: a·b, Paralelkenar: taban·h, Eşkenar dörtgen: (d₁·d₂)/2, Yamuk: (alt+üst)·h/2, Deltoid: (d₁·d₂)/2. Çokgen iç açı toplamı: (n−2)·180°. Dış açı toplamı: 360° (her zaman).
📈 Sınav Taktikleri: Dörtgen sorusunda önce hangi tür olduğunu belirle, özelliklerini hatırla. Alan veya çevre sorularında formülleri doğru uygula. Çokgen sorusunda “düzgün” kelimesine dikkat et. Köşegen sayısı veya açı sorusunda formülleri kullan. Yamuk sorularında yükseklik çizerek dik üçgen oluştur (Pisagor veya trigonometri ile çözüm).
🔍 Derinlemesine Bakış: Dörtgenler ve çokgenler, geometrinin en temel yapı taşlarıdır. Öklid geometrisinde tüm şekiller çokgenlerle modellenir. Mimari, mühendislik, bilgisayar grafikleri (poligon modelleme), oyun geliştirme, robotik (hareket alanı planlaması) gibi birçok alanda çokgen kullanımı yaygındır. Ayrıca çokgenlerin alan ve çevre hesaplamaları, integral (alan hesabı) için de temel oluşturur.
🥉 SEVİYE 1 – Temel
Soru 1: Bir karenin bir kenarı 6 cm ise alanı ve çevresi kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Kare alanı = a² = 6² = 36 cm².
2. Kare çevresi = 4a = 4·6 = 24 cm.
Sonuç: Alan=36 cm², Çevre=24 cm
Soru 2: Bir dikdörtgenin uzun kenarı 8 cm, kısa kenarı 5 cm ise alanı ve çevresi kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Dikdörtgen alanı = a·b = 8·5 = 40 cm².
2. Çevre = 2(a+b) = 2(8+5) = 26 cm.
Sonuç: Alan=40 cm², Çevre=26 cm
Soru 3: Bir üçgenin iç açıları toplamı kaç derecedir? Bir beşgenin iç açıları toplamı kaç derecedir? (Formül ile.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Üçgen: n=3 → (3−2)·180° = 180°.
2. Beşgen: n=5 → (5−2)·180° = 540°.
Sonuç: Üçgen 180°, Beşgen 540°
Soru 4: Bir düzgün altıgenin bir iç açısı kaç derecedir? (Formül ile.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Altıgen: n=6 → iç açılar toplamı = (6−2)·180° = 720°.
2. Düzgün olduğu için tüm iç açılar eşit: 720°/6 = 120°.
Sonuç: 120°
Soru 5: Bir düzgün beşgenin bir dış açısı kaç derecedir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Dış açı toplamı = 360° (her çokgen için).
2. Düzgün beşgen (n=5) → bir dış açı = 360°/5 = 72°.
Sonuç: 72°
Soru 6: Bir paralelkenarın tabanı 10 cm, yüksekliği 6 cm ise alanı kaç cm²’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Paralelkenar alanı = taban·yükseklik = 10·6 = 60 cm².
Sonuç: 60 cm²
Soru 7: Bir eşkenar dörtgenin köşegenleri 8 cm ve 6 cm ise alanı kaç cm²’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Eşkenar dörtgen alanı = (d₁·d₂)/2 = (8·6)/2 = 24 cm².
Sonuç: 24 cm²
Soru 8: Bir yamuğun alt tabanı 12 cm, üst tabanı 8 cm, yüksekliği 5 cm ise alanı kaç cm²’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Yamuk alanı = (alt+üst)·h/2 = (12+8)·5/2 = 20·2.5 = 50 cm².
Sonuç: 50 cm²
Soru 9: Bir deltoidin köşegenleri 10 cm ve 6 cm ise alanı kaç cm²’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Deltoid alanı = (d₁·d₂)/2 = (10·6)/2 = 30 cm².
Sonuç: 30 cm²
Soru 10: Bir sekizgenin (n=8) köşegen sayısı kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Köşegen sayısı = n(n−3)/2 = 8·5/2 = 20.
Sonuç: 20
⭐ SEVİYE 2 – Orta
Soru 1: Bir dikdörtgenin alanı 48 cm², uzun kenarı 8 cm ise kısa kenarı ve çevresi kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Alan = a·b → 48 = 8·b → b=6 cm.
2. Çevre = 2(8+6) = 28 cm.
Sonuç: Kısa kenar=6 cm, Çevre=28 cm
Soru 2: Bir paralelkenarın ardışık iki açısı 3x ve 7x ise x kaçtır? (Ardışık açılar bütünlerdir.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Paralelkenarda ardışık açılar bütünler (toplam 180°). 3x + 7x = 180 → 10x=180 → x=18°.
Sonuç: x=18°
Soru 3: Bir eşkenar dörtgenin bir iç açısı 110° ise komşu açısı kaç derecedir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Eşkenar dörtgen paralelkenar özelliği gösterir, ardışık açılar bütünler → 180°−110°=70°.
Sonuç: 70°
Soru 4: Bir düzgün sekizgenin bir iç açısı kaç derecedir? (Formül ile.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Sekizgen: n=8 → iç açı toplamı = (8−2)·180=1080°.
2. Bir iç açı = 1080/8 = 135°.
Sonuç: 135°
Soru 5: Bir yamuğun orta tabanı (paralel kenarların orta noktalarını birleştiren doğru) 10 cm, alt tabanı 14 cm ise üst tabanı kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Orta taban = (alt taban + üst taban)/2 → 10 = (14 + üst)/2 → 20 = 14 + üst → üst = 6 cm.
Sonuç: 6 cm
Soru 6: Bir karenin köşegen uzunluğu 8√2 cm ise bir kenarı kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Kare köşegeni = a√2 → 8√2 = a√2 → a=8 cm.
Sonuç: 8 cm
Soru 7: Bir deltoidin alanı 45 cm², bir köşegeni 9 cm ise diğer köşegeni kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Alan = (d₁·d₂)/2 → 45 = (9·d₂)/2 → 90 = 9·d₂ → d₂=10 cm.
Sonuç: 10 cm
Soru 8: Bir düzgün onikigenin (12 kenar) bir dış açısı kaç derecedir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Dış açı = 360°/12 = 30°.
Sonuç: 30°
Soru 9: Bir paralelkenarın alanı 72 cm², bir kenarı 12 cm ise bu kenara ait yükseklik kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Alan = taban·yükseklik → 72 = 12·h → h=6 cm.
Sonuç: 6 cm
Soru 10: Bir düzgün çokgenin bir iç açısı 150° ise bu çokgen kaç kenarlıdır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Bir iç açı = (n−2)·180/n = 150 → 180n−360 = 150n → 30n=360 → n=12.
Sonuç: 12 kenarlı (onikigen)
🔥 SEVİYE 3 – İleri
Soru 1: Bir dikdörtgenin köşegen uzunluğu 10 cm, kısa kenarı 6 cm ise uzun kenarı ve alanı kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Dikdörtgen köşegeni = √(a²+b²) → 10 = √(a²+6²) → 100 = a²+36 → a²=64 → a=8 cm.
2. Alan = 8·6 = 48 cm².
Sonuç: Uzun kenar=8 cm, Alan=48 cm²
Soru 2: Bir eşkenar dörtgenin köşegenleri 12 cm ve 16 cm ise kenar uzunluğu kaç cm’dir? (Köşegenler dik kesişir ve birbirini ortalar.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Köşegenler dik kesişir ve ortalanır. Oluşan dik üçgenin dik kenarları 6 cm ve 8 cm’dir (yarı köşegenler).
2. Kenar = √(6²+8²) = √(36+64) = √100 = 10 cm.
Sonuç: 10 cm
Soru 3: Bir yamuğun alt tabanı 18 cm, üst tabanı 10 cm, yan kenarları 5 cm ve 13 cm ise yüksekliği kaç cm’dir? (Dik yamuk olduğu varsayılmıyor, Pisagor ile çözünüz.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Üst tabanın alt tabana izdüşüm farkı: 18−10=8 cm. Bu fark, yan kenarların alt taban üzerindeki izdüşümlerinin toplamıdır.
2. İki dik üçgen oluşur. Birinci yan kenar 5 cm, diğeri 13 cm. İzdüşümler x ve 8−x olsun.
3. h² = 5²−x² ve h² = 13²−(8−x)² → 25−x² = 169−(64−16x+x²) = 105+16x−x² → 25 = 105+16x → 16x = −80 → x=−5 (geçersiz).
4. Farklı düşünelim: 5-12-13 özel üçgeninden h=12, izdüşüm 5. Diğer izdüşüm 8−5=3, 3-4-5 üçgeninden h=4, eşit değil. Soruda veriler tutarsız; tek bir h bulunamaz. (Örnek cevap: h=12 cm ve 4 cm farklı, bu bir ikizkenar yamuk değil. Düzeltilmiş soru ile çözüm yapılabilir.)
Sonuç: Verilerle tek bir çözüm yok (örnek: ikizkenar yamuk değil).
Soru 4: Bir düzgün beşgenin bir köşesinden kaç köşegen çizilebilir? Toplam köşegen sayısı kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Bir köşeden çizilen köşegen sayısı = n−3 = 5−3 = 2.
2. Toplam köşegen sayısı = n(n−3)/2 = 5·2/2 = 5.
Sonuç: Bir köşeden 2, toplam 5
Soru 5: Bir kare ile bir eşkenar üçgenin çevreleri eşit ve 36 cm’dir. Hangisinin alanı daha büyüktür?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Karenin kenarı = 36/4 = 9 cm, alan = 81 cm².
2. Eşkenar üçgenin kenarı = 36/3 = 12 cm, alan = (a²√3)/4 = (144√3)/4 = 36√3 ≈ 62.35 cm².
3. Kare daha büyük.
Sonuç: Kare (81 > 62.35)
Soru 6: Bir düzgün altıgenin bir kenarı 6 cm ise alanı kaç cm²’dir? (Düzgün altıgen 6 eşkenar üçgenden oluşur.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Düzgün altıgen 6 eşkenar üçgenden oluşur. Bir eşkenar üçgenin alanı = (a²√3)/4 = (36√3)/4 = 9√3.
2. Altıgen alanı = 6·9√3 = 54√3 cm².
Sonuç: 54√3 cm²
Soru 7: Bir dikdörtgenin çevresi 28 cm, alanı 48 cm² ise kenar uzunluklarını bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 2(a+b)=28 → a+b=14. a·b=48.
2. a ve b, t²−14t+48=0 denkleminin kökleri: (t−6)(t−8)=0 → 6 ve 8 cm.
Sonuç: 6 cm ve 8 cm
Soru 8: Bir eşkenar dörtgenin bir iç açısı 60° ve kenarı 8 cm ise alanı kaç cm²’dir? (Alan = a²·sinθ formülü ile.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Eşkenar dörtgen alanı = a²·sinθ = 8²·sin60° = 64·(√3/2) = 32√3 cm².
Sonuç: 32√3 cm²
Soru 9: Bir düzgün çokgenin bir dış açısı 24° ise bu çokgenin kenar sayısı ve bir iç açısı kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Dış açı = 360/n → 24 = 360/n → n=15.
2. Bir iç açı = 180−24 = 156°.
Sonuç: 15 kenarlı, iç açı=156°
Soru 10: Bir ikizkenar yamuğun alt tabanı 16 cm, üst tabanı 10 cm, yüksekliği 4 cm ise yan kenar uzunluğu kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Alt ve üst taban farkı = 16−10 = 6 cm. İkizkenar yamukta bu fark iki yan kenarın yatay izdüşümlerinin toplamıdır ve eşit olduğu için her biri 3 cm.
2. Yan kenar = √(h²+3²) = √(16+9) = √25 = 5 cm.
Sonuç: 5 cm
📌 GERÇEK HAYAT BAĞLANTISI
Arsa ve bahçe alanı hesaplamaları, parke ve fayans döşeme (dörtgen desenler), mobilya yerleştirme ve oda düzenleme, mimari projelerde bina ve oda planları, şehir planlamasında cadde ve parseller, inşaat mühendisliğinde köprü ve kafes sistemler, bilgisayar grafiklerinde poligon modelleme, oyun tasarımında zemin kaplama ve harita oluşturma, sanat ve tasarımda geometrik desenler, tarımda tarla ve bahçe ölçümleri.
📌 2. Dönem 2. Yazılı
📖 KONU ÖZETİ (Detaylı)
📌 Prizmalar: Tabanı çokgen, yan yüzleri dikdörtgen veya paralelkenar olan cisimler.
– Dikdörtgenler Prizması: Tüm yüzleri dikdörtgen. Hacim = a·b·c, Yüzey alanı = 2(ab+ac+bc), Cisim köşegeni = √(a²+b²+c²).
– Küp: Tüm ayrıtları eşit. Hacim = a³, Yüzey alanı = 6a², Cisim köşegeni = a√3.
– Dik Prizma: Yan ayrıtları tabana dik. Hacim = Taban alanı · Yükseklik. Yüzey alanı = 2·Taban alanı + Yan alan (taban çevresi × yükseklik).
– Eğik Prizma: Yan ayrıtları tabana dik değil. Hacim = Taban alanı · Yükseklik (dik yükseklik).
📌 Silindir: Dik dairesel silindir. Tabanı daire, yan yüzü dikdörtgen (açılımı). Hacim = πr²h. Yanal alan = 2πrh. Toplam alan = 2πr² + 2πrh = 2πr(r+h).
📌 Piramit: Tabanı çokgen, yan yüzleri üçgen olan cisim. Hacim = (1/3)·Taban alanı·Yükseklik. Düzgün piramitlerde yan yüzleri eş ikizkenar üçgenlerdir. Kare piramit, üçgen piramit (dörtyüzlü) vb.
📌 Koni: Tabanı daire, yan yüzü daire dilimi (açılımı) olan dönel cisim. Hacim = (1/3)πr²h. Yanal alan = πrl (l: ana doğru, l = √(r²+h²)). Toplam alan = πr² + πrl = πr(r+l).
📌 Küre: Merkezden eşit uzaklıktaki noktaların oluşturduğu cisim. Hacim = (4/3)πr³. Yüzey alanı = 4πr².
📌 Kesik Piramit ve Kesik Koni:
– Kesik piramit: Piramidin tabana paralel bir düzlemle kesilmesiyle oluşur. Hacim = (h/3)·(A₁ + A₂ + √(A₁·A₂)) (A₁, A₂: alt ve üst taban alanları).
– Kesik koni: Koninin tabana paralel bir düzlemle kesilmesiyle oluşur. Hacim = (πh/3)·(r₁² + r₂² + r₁·r₂). Yanal alan = πl(r₁+r₂) (l: ana doğru).
📌 Arakesitler ve Dönel Cisimler: Bir düzlemin cisimle arakesiti, kesit alanı. Dönel cisimler (silindir, koni, küre) bir düzlemsel şeklin bir eksen etrafında döndürülmesiyle oluşur.
📌 Hacim ve Yüzey Alanı Oranları: Benzer cisimlerde (aynı şekil, farklı boyut) hacim oranı = (benzerlik oranı)³, yüzey alanı oranı = (benzerlik oranı)².
📌 Birim Dönüşümleri: 1 L = 1 dm³ = 1000 cm³, 1 m³ = 1000 L. Hacim hesaplarında tüm boyutlar aynı birimde olmalıdır.
🎯 Öğrenci Koçu Notu
✨ Taktik: Hacim hesaplarken tüm boyutları aynı birimde al. Piramit ve koni hacminde 1/3’ü unutma. Silindir yanal alanı açılımda dikdörtgen olarak görselleştir. Kürenin hacim ve alan formüllerini ezberle (4/3 ve 4π). Birim dönüşümlerine dikkat et (1 L = 1 dm³).
💪 Motivasyon: Su deposu hacmi, koli kapasitesi, teneke kutu, dondurma külahı, top hacmi, silindirik ve küresel tanklar, mimari yapılar (kubbeler), ambalaj tasarımı, gemi ve uçak gövdeleri, depolama ve lojistik hesaplamaları.
📌 Püf Noktası: 1 L = 1 dm³ = 1000 cm³. Bir silindirin açılımında yanal yüz dikdörtgendir (bir kenarı yükseklik, diğeri 2πr). Kürenin yüzey alanı, 4 tane büyük dairenin alanına eşittir. Piramit ve konide yükseklik tabana dik olan uzaklıktır (eğik değil).
⚠️ Sık Yapılan Hata: Piramit ve koni hacminde 1/3’ü unutmak. Silindir yanal alanı hesaplarken 2πrh yerine πrh yazmak. Cisim köşegeni ile yüzey köşegenini karıştırmak (küpte cisim köşegeni a√3, yüzey köşegeni a√2). Birim dönüşümlerinde hata yapmak (cm³ – dm³ – L).
🧠 Ezberleme İpucu: Prizmalar: V = Taban alanı · yükseklik. Piramit/Koni: V = (1/3)·Taban alanı·yükseklik. Küre: V = (4/3)πr³, A = 4πr². Silindir: V = πr²h, Yanal = 2πrh. “1/3” piramit ve koni için, “4/3” ve “4” küre için.
📈 Sınav Taktikleri: Hacim sorularında önce hangi cisim olduğunu belirle, formülü yaz, verileri yerine koy. Yüzey alanı sorularında tüm yüzeyleri ayrı ayrı hesaplamak yerine formülü kullan. Birim dönüşümü gerekiyorsa önce dönüştür, sonra işlem yap. Kesik cisimlerde formülleri doğru uygula.
🔍 Derinlemesine Bakış: Katı cisimler, mühendislik, mimari, fizik, kimya, biyoloji, ambalaj tasarımı, lojistik, depolama, uzay bilimleri gibi birçok alanda kullanılır. Hacim ve yüzey alanı hesaplamaları, malzeme miktarı, kapasite, dayanıklılık gibi mühendislik parametrelerinin belirlenmesinde temel oluşturur. Ayrıca integral hesabının (hacim hesaplama) temelini oluşturur.
🥉 SEVİYE 1 – Temel
Soru 1: Bir küpün bir ayrıtı 4 cm ise hacmi ve yüzey alanı kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Küp hacmi = a³ = 4³ = 64 cm³.
2. Yüzey alanı = 6a² = 6·4² = 96 cm².
Sonuç: Hacim=64 cm³, Yüzey=96 cm²
Soru 2: Bir dikdörtgenler prizmasının boyutları 3 cm, 4 cm, 5 cm ise hacmi ve yüzey alanı kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Hacim = a·b·c = 3·4·5 = 60 cm³.
2. Yüzey alanı = 2(ab+ac+bc) = 2(12+15+20) = 2·47 = 94 cm².
Sonuç: Hacim=60 cm³, Yüzey=94 cm²
Soru 3: Taban yarıçapı 3 cm, yüksekliği 5 cm olan bir silindirin hacmi kaç cm³’tür? (π=3 alınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Silindir hacmi = πr²h = 3·3²·5 = 3·9·5 = 135 cm³.
Sonuç: 135 cm³
Soru 4: Taban alanı 20 cm², yüksekliği 9 cm olan bir piramidin hacmi kaç cm³’tür?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Piramit hacmi = (1/3)·Taban alanı·Yükseklik = (1/3)·20·9 = 60 cm³.
Sonuç: 60 cm³
Soru 5: Yarıçapı 3 cm olan bir kürenin hacmi kaç cm³’tür? (π=3 alınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Küre hacmi = (4/3)πr³ = (4/3)·3·3³ = 4·27 = 108 cm³.
Sonuç: 108 cm³
Soru 6: Bir koninin taban yarıçapı 4 cm, yüksekliği 6 cm ise hacmi kaç cm³’tür? (π=3 alınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Koni hacmi = (1/3)πr²h = (1/3)·3·4²·6 = 16·6 = 96 cm³.
Sonuç: 96 cm³
Soru 7: Bir küpün yüzey alanı 150 cm² ise bir ayrıt uzunluğu kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Yüzey alanı = 6a² = 150 → a²=25 → a=5 cm.
Sonuç: 5 cm
Soru 8: Bir silindirin yanal alanı 120π cm², yüksekliği 10 cm ise yarıçapı kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Yanal alan = 2πrh = 120π → 2·r·10 = 120 → 20r = 120 → r=6 cm.
Sonuç: 6 cm
Soru 9: Bir dikdörtgenler prizmasının hacmi 120 cm³, taban ayrıtları 4 cm ve 5 cm ise yüksekliği kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Hacim = a·b·c → 120 = 4·5·c → 20c=120 → c=6 cm.
Sonuç: 6 cm
Soru 10: Bir kürenin yüzey alanı 36π cm² ise yarıçapı kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Yüzey alanı = 4πr² = 36π → 4r²=36 → r²=9 → r=3 cm.
Sonuç: 3 cm
⭐ SEVİYE 2 – Orta
Soru 1: Taban ayrıtı 6 cm ve yüksekliği 8 cm olan kare dik prizmanın hacmi ve yüzey alanı kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Taban alanı = 6·6 = 36 cm². Hacim = 36·8 = 288 cm³.
2. Yüzey alanı = 2·36 + 4·(6·8) = 72 + 192 = 264 cm².
Sonuç: Hacim=288 cm³, Yüzey=264 cm²
Soru 2: Bir silindirin yarıçapı 2 katına çıkarılıp yüksekliği yarıya indirilirse hacim nasıl değişir? (Oran hesabı yaparak gösteriniz.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. V = πr²h. Yeni r’=2r, h’=h/2. V’ = π(2r)²·(h/2) = 2πr²h = 2V.
2. Hacim 2 katına çıkar (%100 artış).
Sonuç: Hacim 2 kat artar.
Soru 3: Bir küpün cisim köşegeni 6√3 cm ise hacmi kaç cm³’tür?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Cisim köşegeni = a√3 = 6√3 → a=6 cm.
2. Hacim = a³ = 216 cm³.
Sonuç: 216 cm³
Soru 4: Taban alanı 36 cm² olan kare piramidin yüksekliği 12 cm ise hacmi kaç cm³’tür?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. V = (1/3)·36·12 = 144 cm³.
Sonuç: 144 cm³
Soru 5: Bir koninin ana doğrusu 10 cm, yarıçapı 6 cm ise yanal alanı kaç cm²’dir? (π=3 alınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Yanal alan = πrl = 3·6·10 = 180 cm².
Sonuç: 180 cm²
Soru 6: Bir silindirin hacmi 150π cm³, yarıçapı 5 cm ise yüksekliği kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. V = πr²h → 150π = π·5²·h → 150 = 25h → h=6 cm.
Sonuç: 6 cm
Soru 7: Bir dikdörtgenler prizmasının hacmi 240 cm³, ayrıtları 4 cm, 6 cm ve x cm ise x kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 240 = 4·6·x → 24x=240 → x=10 cm.
Sonuç: 10 cm
Soru 8: Bir kürenin hacmi 36π cm³ ise yarıçapı kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. V = (4/3)πr³ = 36π → (4/3)r³ = 36 → r³ = 27 → r=3 cm.
Sonuç: 3 cm
Soru 9: Taban yarıçapları 4 cm ve 6 cm, yüksekliği 9 cm olan kesik koninin hacmi kaç cm³’tür? (π=3 alınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Kesik koni hacmi = (πh/3)·(r₁²+r₂²+r₁r₂) = (3·9/3)·(4²+6²+4·6) = 9·(16+36+24) = 9·76 = 684 cm³.
Sonuç: 684 cm³
Soru 10: Bir silindirin yanal alanı 100 cm², yüksekliği 10 cm ise taban çevresi kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Yanal alan = taban çevresi × yükseklik → 100 = (2πr)·10 → 2πr = 10 cm.
Sonuç: 10 cm
🔥 SEVİYE 3 – İleri
Soru 1: Bir küpün içine yerleştirilebilecek en büyük kürenin hacmi, küpün hacminin kaçta kaçıdır? (Oran olarak bulunuz.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Küpün kenarı a olsun. En büyük kürenin yarıçapı r = a/2.
2. Küre hacmi = (4/3)π(a/2)³ = (4/3)π·a³/8 = (πa³)/6. Küp hacmi = a³.
3. Oran = (πa³/6) / a³ = π/6 ≈ 0.524 (≈%52.4).
Sonuç: π/6
Soru 2: Bir dikdörtgenler prizmasının ayrıtları 3, 4, 5 ile orantılıdır. Hacmi 480 cm³ ise ayrıt uzunlukları kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Ayrıtlar 3k, 4k, 5k olsun. Hacim = 3k·4k·5k = 60k³ = 480 → k³=8 → k=2.
2. Ayrıtlar: 6, 8, 10 cm.
Sonuç: 6 cm, 8 cm, 10 cm
Soru 3: Bir silindirik kabın yarıçapı 10 cm, yüksekliği 20 cm’dir. Bu kap tamamen suyla dolduruluyor. Suyun tamamı, yarıçapı 5 cm olan küresel kaç tane top ile taşabilir? (Hacim hesaplayarak.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Silindir hacmi = π·10²·20 = 2000π cm³.
2. Küre hacmi = (4/3)π·5³ = (500/3)π cm³.
3. Top sayısı = 2000π / ((500/3)π) = 2000·3/500 = 12.
Sonuç: 12 top
Soru 4: Bir koni ile silindir aynı taban yarıçapına ve aynı yüksekliğe sahiptir. Koninin hacmi silindirin hacminin kaçta kaçıdır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Silindir hacmi = πr²h. Koni hacmi = (1/3)πr²h. Oran = 1/3.
Sonuç: 1/3
Soru 5: Bir küpün tüm ayrıtları 2 katına çıkarılırsa hacmi ve yüzey alanı kaç kat artar?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Benzerlik oranı k=2. Hacim oranı = k³ = 8 (8 kat artar, %700 artış). Yüzey alanı oranı = k² = 4 (4 kat artar, %300 artış).
Sonuç: Hacim 8 kat, yüzey 4 kat artar.
Soru 6: Bir dikdörtgenler prizmasının cisim köşegeni 13 cm, ayrıtları 3 cm, 4 cm ve x cm ise x kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Cisim köşegeni = √(3²+4²+x²) = 13 → √(9+16+x²)=13 → 25+x²=169 → x²=144 → x=12 cm.
Sonuç: 12 cm
Soru 7: Bir koninin açınımında yanal yüz 240°’lik daire dilimi, ana doğru 9 cm ise koninin taban yarıçapı kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Yanal yüz daire diliminin yay uzunluğu = taban çevresine eşittir. 240° = 240/360 = 2/3 daire.
2. Yay uzunluğu = (2/3)·2π·9 = 12π = 2πr → r=6 cm.
Sonuç: 6 cm
Soru 8: Bir dik piramidin tabanı kare, yüksekliği 12 cm, yan yüz yüksekliği (eğik yükseklik) 13 cm ise taban ayrıtı kaç cm’dir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Piramidin tepe noktasından taban merkezine dikme (h=12). Yan yüz yüksekliği (l=13), taban merkezinden kenara orta dikme ile dik üçgen oluşturur.
2. Taban merkezinden kenara uzaklık (apotem) = √(13²−12²) = √(169−144) = 5 cm.
3. Karede apotem = a/2 → a/2=5 → a=10 cm.
Sonuç: 10 cm
Soru 9: Yarıçapı 4 cm olan bir kürenin içine yerleştirilebilecek en büyük küpün bir ayrıtı kaç cm’dir? (Küpün cisim köşegeni kürenin çapına eşittir.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Kürenin çapı = 8 cm. Küpün cisim köşegeni = a√3 = 8 → a = 8/√3 = 8√3/3 cm.
Sonuç: 8√3/3 cm
Soru 10: Bir silindirin içine yerleştirilebilecek en büyük kürenin hacmi, silindir hacminin kaçta kaçıdır? (Silindir yarıçapı r, yüksekliği 2r alınır.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Silindir yarıçapı r, yüksekliği 2r olmalı ki küre sığsın. Kürenin yarıçapı = r.
2. Silindir hacmi = πr²·2r = 2πr³. Küre hacmi = (4/3)πr³.
3. Oran = (4/3)πr³ / (2πr³) = 2/3.
Sonuç: 2/3
📌 GERÇEK HAYAT BAĞLANTISI
Su deposu, koli kapasitesi, teneke kutu, dondurma külahı, top hacmi, silindirik ve küresel tanklar (petrol, su), mimari yapılar (kubbeler, kuleler), ambalaj tasarımı (kutu, şişe), gemi ve uçak gövdeleri (hidrodinamik/ aerodinamik), depolama ve lojistik hesaplamaları, inşaat mühendisliğinde beton hacmi hesapları, tıpta organ hacim ölçümleri, günlük hayatta mutfak kapları (tencere, tava).
📌 2. Dönem 2. Yazılı
📖 KONU ÖZETİ (Detaylı)
📌 Sayma Yöntemleri:
– Toplama Yoluyla Sayma: Ayrık olayların sayısı toplanır. A veya B olayı için |A ∪ B| = |A| + |B| (kesişim yoksa).
– Çarpma Yoluyla Sayma: Ardışık olayların sayısı çarpılır. A ve B olayı için |A × B| = |A| · |B|.
📌 Faktöriyel: n! = n·(n−1)·…·1 (n pozitif tam sayı). 0! = 1 olarak tanımlanır.
📌 Permütasyon (Sıralama): n elemanlı bir kümeden r eleman seçip sıralama.
– Tekrarsız: P(n,r) = n! / (n−r)! (0 ≤ r ≤ n).
– Tekrarlı: n elemandan r seçim, her seferinde tekrar mümkün: nʳ.
– Dairesel Permütasyon: n farklı elemanın daire etrafında sıralanması: (n−1)!.
📌 Kombinasyon (Seçme): n elemanlı bir kümeden r eleman seçme (sıra önemli değil). C(n,r) = n! / [r!(n−r)!]. Özellikler: C(n,0)=1, C(n,n)=1, C(n,r)=C(n,n−r), C(n,r)+C(n,r−1)=C(n+1,r) (Pascal özdeşliği).
📌 Binom Açılımı ve Pascal Üçgeni: (x+y)ⁿ = Σ C(n,k)·xⁿ⁻ᵏ·yᵏ. Pascal üçgeni, binom katsayılarını verir. Her satır bir önceki satırdaki iki sayının toplamıdır.
📌 Olasılık:
– Klasik Olasılık: P(A) = s(A) / s(E) (eş olasılıklı durumlarda). 0 ≤ P(A) ≤ 1. Tüm olayların olasılıkları toplamı 1’dir. Tümleyen: P(A’) = 1 − P(A).
– Bağımsız Olaylar: P(A∩B) = P(A)·P(B).
– Bağımlı Olaylar: P(A∩B) = P(A)·P(B|A). Koşullu olasılık: P(B|A) = P(A∩B) / P(A).
– Ayrık Olaylar: P(A∪B) = P(A)+P(B). Ayrık değilse: P(A∪B) = P(A)+P(B)−P(A∩B).
📌 Binom Olasılığı: n denemede k başarı gelme olasılığı: P(X=k) = C(n,k)·pᵏ·(1−p)ⁿ⁻ᵏ (Bernoulli denemeleri). Bu formül, olasılık problemlerinde sıkça kullanılır.
🎯 Öğrenci Koçu Notu
✨ Taktik: Permütasyonda sıra önemli, kombinasyonda sıra önemli değil. “Kaç farklı şekilde sıralanır?” → permütasyon, “Kaç farklı şekilde seçilir?” → kombinasyon. Olasılık hesaplarken önce örnek uzayı (tüm durumları) belirle. Bağımlı/bağımsız ayrımını iyi yap.
💪 Motivasyon: Şifre oluşturma (permütasyon), piyango ve kura çekilişleri (kombinasyon), DNA dizilimi (permütasyon), sınavda soru seçme (kombinasyon), oyun teorisi, yapay zeka (karar ağaçları), istatistiksel tahminler, kriptografi (şifreleme algoritmaları).
📌 Püf Noktası: n’den r’li permütasyon sayısı = n!/(n−r)!. Kombinasyon = n!/[r!(n−r)!]. Dairesel permütasyonda (n−1)! formülünü kullan. Tekrarlı permütasyonda nʳ formülü geçerlidir. 0! = 1 olduğunu unutma.
⚠️ Sık Yapılan Hata: Permütasyon ile kombinasyonu karıştırmak (sıra önemli mi değil mi?). Faktöriyel hesaplarken 0! = 1’i unutmak. Olasılıkta tüm durumları doğru saymamak. Bağımlı olaylarda çarpma kuralını yanlış uygulamak. “En az” veya “en çok” ifadelerinde tümleyeni kullanmayı unutmak.
🧠 Ezberleme İpucu: Permütasyon P, Kombinasyon C. P(n,r) = n!/(n−r)!, C(n,r) = n!/[r!(n−r)!]. Olasılık = istenen/tüm. Tümleyen = 1 − P(A). Bağımsız ise çarp, bağımlı ise koşullu kullan. Pascal üçgeninde her sayı üstündeki iki sayının toplamıdır.
📈 Sınav Taktikleri: Soruda “sıralama” varsa permütasyon, “seçme” varsa kombinasyon düşün. Olasılık sorusunda şıkları değerlendirirken mantıkla kontrol et. Küçük sayılarda tüm durumları listeleyerek çözümü doğrula. Büyük sayılarda formülleri kullan.
🔍 Derinlemesine Bakış: Sayma ve olasılık, veri bilimi, makine öğrenmesi, yapay zeka, kuantum fiziği, oyun teorisi, kriptografi, istatistik, finansal risk analizi gibi birçok alanın temelini oluşturur. Ayrıca günlük hayatta karar verme, risk değerlendirme, şans oyunları gibi birçok alanda kullanılır.
🥉 SEVİYE 1 – Temel
Soru 1: 5! kaçtır? (Faktöriyel kavramını açıklayarak yapınız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Faktöriyel: n! = 1·2·3·…·n, 0! = 1.
2. 5! = 1·2·3·4·5 = 120.
Sonuç: 120
Soru 2: 3, 5, 7 rakamlarıyla kaç farklı 3 basamaklı sayı yazılabilir? (Rakamlar tekrarsız.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 3 farklı rakamın 3 basamaklı sıralaması: P(3,3) = 3! = 6.
Sonuç: 6
Soru 3: 5 kişi arasından 2 kişilik bir komite kaç farklı şekilde seçilebilir? (Kombinasyon kullanarak.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. C(5,2) = 5! / (2!·3!) = 120/(2·6) = 10.
Sonuç: 10
Soru 4: A={1,2,3} kümesinden kaç farklı alt küme oluşturulabilir? (Toplam alt küme sayısı formülü ile.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. n elemanlı kümenin alt küme sayısı = 2ⁿ.
2. 2³ = 8.
Sonuç: 8
Soru 5: Hilesiz bir zar atıldığında üst yüze gelen sayının 3’ten büyük olma olasılığı nedir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Örnek uzay = {1,2,3,4,5,6}, s=6.
2. 3’ten büyük sayılar = {4,5,6}, s=3.
3. P = 3/6 = 1/2.
Sonuç: 1/2
Soru 6: Bir torbada 4 kırmızı, 6 mavi top vardır. Rastgele bir top çekildiğinde mavi gelme olasılığı kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Toplam top = 10, mavi = 6 → P = 6/10 = 3/5.
Sonuç: 3/5
Soru 7: 5 kişi yan yana kaç farklı şekilde sıralanabilir? (Permütasyon.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 5 kişinin sıralanması = 5! = 120.
Sonuç: 120
Soru 8: Bir zar ve bir madeni para birlikte atılıyor. Kaç farklı sonuç (çıktı) vardır? (Çarpma yoluyla sayma.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Zar: 6 sonuç, Para: 2 sonuç. Toplam = 6·2 = 12.
Sonuç: 12
Soru 9: C(4,2) değerini hesaplayınız ve yorumlayınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. C(4,2) = 4! / (2!·2!) = 24/(2·2)=6.
2. Bu, 4 eleman arasından 2 seçmenin 6 farklı yolu olduğunu gösterir.
Sonuç: 6
Soru 10: P(5,2) değerini hesaplayınız ve yorumlayınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. P(5,2) = 5! / (5−2)! = 5! / 3! = 120/6 = 20.
2. 5 eleman arasından 2 seçip sıralamanın 20 yolu olduğunu gösterir.
Sonuç: 20
⭐ SEVİYE 2 – Orta
Soru 1: 5 kişi yuvarlak bir masa etrafında kaç farklı şekilde oturabilir? (Dairesel permütasyon.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Dairesel permütasyon: (n−1)! = (5−1)! = 4! = 24.
Sonuç: 24
Soru 2: 3 özdeş kırmızı ve 2 özdeş mavi top kaç farklı şekilde sıralanabilir? (Tekrarlı permütasyon.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Toplam 5 top, 3’ü aynı, 2’si aynı. Sıralama = 5! / (3!·2!) = 120/(6·2) = 10.
Sonuç: 10
Soru 3: 10 kişi arasından 3 kişilik bir başkan, sekreter ve üye seçilecektir. Kaç farklı seçim yapılabilir? (Sıralı seçim.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Sıra önemli (başkan, sekreter, üye farklı). Permütasyon: P(10,3) = 10! / 7! = 10·9·8 = 720.
Sonuç: 720
Soru 4: 6 kişi arasından 4 kişilik bir ekip kaç farklı şekilde seçilebilir? (Kombinasyon.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. C(6,4) = 6! / (4!·2!) = 15.
Sonuç: 15
Soru 5: Bir torbada 3 kırmızı, 4 mavi top vardır. Çekilen top geri atılmadan 2 top çekiliyor. İkisinin de mavi olma olasılığı kaçtır? (Bağımlı olay.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Toplam 7 top. İlk mavi: 4/7. İkinci mavi (ilk mavi çekildiyse): 3/6 = 1/2.
2. P = (4/7)·(1/2) = 2/7.
Sonuç: 2/7
Soru 6: İki zar atılıyor. Toplamın 7 olma olasılığı kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Toplam 36 durum. Toplam 7: (1,6),(2,5),(3,4),(4,3),(5,2),(6,1) → 6 durum.
2. P = 6/36 = 1/6.
Sonuç: 1/6
Soru 7: Bir torbada 2 kırmızı, 3 mavi top vardır. Çekilen top geri atılmadan 2 top çekiliyor. En az birinin kırmızı olma olasılığı kaçtır? (Tümleyen ile.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Tüm durum: C(5,2)=10. Hiç kırmızı (ikisi mavi): C(3,2)=3.
2. En az bir kırmızı = 1 − 3/10 = 7/10.
Sonuç: 7/10
Soru 8: (x+y)⁴ açılımında x²y² teriminin katsayısı kaçtır? (Binom açılımı.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. C(4,2) = 6. Katsayı 6’dır.
Sonuç: 6
Soru 9: 3 kız ve 2 erkek arasından 3 kişilik bir ekip seçilecektir. En az 1 erkek olma koşuluyla kaç farklı ekip seçilebilir? (Toplama/çıkarma yolu.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Tüm seçimler: C(5,3)=10. Hiç erkek (3 kız): C(3,3)=1.
2. En az 1 erkek = 10−1=9.
Sonuç: 9
Soru 10: Bir olayın olma olasılığı 0,4 ise olmama olasılığı kaçtır? (Tümleyen.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. P(A’) = 1 − P(A) = 1 − 0,4 = 0,6.
Sonuç: 0,6
🔥 SEVİYE 3 – İleri
Soru 1: 5 kişi arasından 3 kişi seçilip bir sıraya dizilecektir. Kaç farklı sıralama yapılabilir? (Permütasyon.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. P(5,3) = 5! / 2! = 60.
Sonuç: 60
Soru 2: A={1,2,3,4,5} kümesinden 2’li kombinasyonların sayısı ile 2’li permütasyonların sayısı arasındaki fark kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. C(5,2)=10, P(5,2)=20. Fark = 20−10=10.
Sonuç: 10
Soru 3: 4 erkek, 3 kız arasından 2 erkek ve 1 kız seçilecektir. Kaç farklı seçim yapılabilir? (Çarpma yoluyla sayma ve kombinasyon.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 2 erkek seçimi: C(4,2)=6. 1 kız seçimi: C(3,1)=3.
2. Toplam = 6·3 = 18.
Sonuç: 18
Soru 4: Bir torbada 5 mavi, 3 kırmızı top vardır. Çekilen top geri atılmadan 2 top çekiliyor. İkisinin de mavi olma olasılığı kaçtır? (Bağımlı olay.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. İlk mavi: 5/8. İkinci mavi: 4/7. P = (5/8)·(4/7)=20/56=5/14.
Sonuç: 5/14
Soru 5: 3 özdeş kırmızı, 2 özdeş mavi, 1 sarı top kaç farklı şekilde sıralanabilir? (Tekrarlı permütasyon.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Toplam 6 top, 3 kırmızı, 2 mavi, 1 sarı. Sıralama = 6! / (3!·2!·1!) = 720/(6·2) = 60.
Sonuç: 60
Soru 6: Bir sınıfta 10 kız, 8 erkek vardır. Rastgele seçilen 2 öğrencinin ikisinin de kız olma olasılığı kaçtır? (Kombinasyon ile.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Toplam öğrenci = 18. Tüm durum: C(18,2)=153.
2. İki kız seçimi: C(10,2)=45. P = 45/153 = 15/51 = 5/17.
Sonuç: 5/17
Soru 7: A={1,2,3,4,5} kümesinin 3 elemanlı alt kümelerinden kaç tanesinde 1 ve 3 birlikte bulunur? (Kombinasyon.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 1 ve 3 zaten seçili. Geriye 3 elemandan 1 seçilecek: C(3,1)=3.
Sonuç: 3
Soru 8: (x−2y)⁵ açılımında x³y² teriminin katsayısını bulunuz. (Binom açılımı.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. C(5,3)·x³·(−2y)² = 10·x³·4y² = 40x³y². Katsayı 40.
Sonuç: 40
Soru 9: Bir torbada 4 beyaz, 3 siyah top vardır. Rastgele 2 top çekiliyor (iadesiz). Çekilen topların ikisinin de beyaz olması koşuluyla, ilk çekilen topun beyaz olma olasılığı nedir? (Koşullu olasılık.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. İkisi beyaz ise ilk top zaten beyazdır (zorunlu). Olasılık = 1.
Sonuç: 1
Soru 10: 5 farklı kitap 3 rafa kaç farklı şekilde yerleştirilebilir? (Çarpma yoluyla sayma.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Her kitap 3 raftan birine gidebilir. 3⁵ = 243.
Sonuç: 243
📌 GERÇEK HAYAT BAĞLANTISI
Şifre oluşturma (permütasyon), piyango ve kura çekilişleri (kombinasyon), DNA dizilimi (permütasyon), sınavda soru seçme (kombinasyon), oyun teorisi (şans oyunları, poker, blackjack), yapay zeka (karar ağaçları, olasılıksal modeller), istatistiksel tahminler (seçim anketleri, piyasa araştırmaları), kriptografi (şifreleme algoritmaları), günlük hayatta karar verme (alternatifler arasından seçim), biyoloji (genetik çeşitlilik), fizik (istatistiksel mekanik), sosyal bilimler (anket analizleri).
📌 2. Dönem 2. Yazılı
📖 KONU ÖZETİ (Detaylı)
📌 Merkezi Eğilim Ölçüleri: Verilerin “merkezini” gösterir.
– Aritmetik ortalama: Verilerin toplamı / veri sayısı. Aykırı değerlerden kolay etkilenir.
– Medyan (ortanca): Veriler küçükten büyüğe sıralandığında ortadaki değer. Veri sayısı tek ise ortadaki, çift ise ortadaki iki değerin ortalaması. Aykırı değerlerden etkilenmez (daha sağlam).
– Mod (tepe değer): En çok tekrar eden değer. Birden fazla olabilir veya hiç olmayabilir. Kategorik veriler için kullanışlıdır.
📌 Yayılım (Dağılım) Ölçüleri: Verilerin ne kadar dağıldığını gösterir.
– Açıklık (range): En büyük − en küçük. Basit ama aykırı değerlere duyarlı.
– Çeyrekler açıklığı (IQR): Q3 − Q1. Verilerin orta %50’sini kapsar, aykırı değerlere dayanıklı.
– Varyans ve Standart sapma: Verilerin ortalamadan ortalama sapması. Varyans = Σ(xᵢ−μ)² / N, Standart sapma = √varyans. Veri setinin yayılımını en iyi ölçen değerdir.
📌 Grafik Türleri:
– Sütun grafiği: Kategorik veya sayısal verileri karşılaştırmak için.
– Çizgi grafiği: Zaman içindeki değişimi göstermek için.
– Daire grafiği: Parçaların bütüne oranını göstermek için. Dilim açısı = (frekans/toplam) × 360°, yüzde = (frekans/toplam) × 100.
– Histogram: Sürekli verilerin sınıflandırılmış frekans dağılımı. Sütunlar bitişiktir, alan frekansı verir.
– Kutu grafiği (box plot): Min, Q1, Medyan, Q3, Max değerlerini gösterir, aykırı değerleri tespit eder.
📌 Gruplandırılmış Veriler: Veriler belirli aralıklara (sınıflara) ayrılır. Sınıf genişliği, sınıf orta değeri, yığılmalı frekans hesaplanır. Gruplandırılmış verilerde ortalama yaklaşık olarak Σ(f·x)/Σf ile bulunur.
📌 İki Değişkenli Veri Analizi (Korelasyon): İki değişken arasındaki ilişkiyi inceler. Pozitif korelasyon (biri artarken diğeri artar), negatif korelasyon (biri artarken diğeri azalır), korelasyon yok (ilişki yok). Dağılım grafiği (scatter plot) ile görselleştirilir.
📌 Aykırı Değerler ve Z-skoru: Aykırı değerler, verilerin genel dağılımından aşırı sapan değerlerdir. Z-skoru = (x−μ)/σ ile bir verinin ortalamadan kaç standart sapma uzakta olduğu hesaplanır. |Z| > 3 genellikle aykırı değer olarak kabul edilir.
🎯 Öğrenci Koçu Notu
✨ Taktik: Medyan hesaplarken verileri sırala. Mod birden fazla olabilir. Açıklık verilerin ne kadar yayıldığını gösterir. Standart sapma küçükse veriler ortalamaya yakın, büyükse dağınıktır. Daire grafiğinde dilim açısı 360° üzerinden, yüzde 100 üzerinden hesaplanır.
💪 Motivasyon: Anket sonuçları, sınav not ortalamaları, hava durumu verileri, maaş istatistikleri, pazar araştırmaları, bilimsel çalışmalar, ekonomi (enflasyon, işsizlik), sağlık (hastalık yayılımı), eğitim (başarı analizleri).
📌 Püf Noktası: Aykırı değerler ortalamayı etkiler, medyan daha sağlamdır. Standart sapma hesaplanırken varyansın karekökü alınır. Histogramda sınıf aralıkları eşit değilse alan frekansı verir, yükseklik değil (eşit aralıkta yükseklik frekansla orantılıdır).
⚠️ Sık Yapılan Hata: Ortalama hesaplarken veri sayısını yanlış belirleme. Medyan bulurken sıralamayı unutma. Daire grafiğinde açı veya yüzde hesaplarken orantıyı doğru kur. Histogram ile sütun grafiğini karıştırma (histogramda sütunlar bitişiktir). Gruplandırılmış verilerde sınıf orta değerini yanlış alma.
🧠 Ezberleme İpucu: Ortalama = toplam/bölüm, Medyan = ortadaki, Mod = en çok. Açıklık = max−min. Çeyrekler açıklığı = Q3−Q1. Standart sapma = sapmaların karelerinin ortalamasının karekökü.
📈 Sınav Taktikleri: Veri analizi sorularında tüm seçenekleri hesaplamadan önce verileri sırala. Grafik sorularında eksen etiketlerine ve ölçeklere dikkat et. “Aykırı değer” varsa medyan ve mod daha doğru sonuç verir. İki değişkenli verilerde dağılım grafiği çizerek ilişkiyi yorumla.
🔍 Derinlemesine Bakış: Veri analizi, veri biliminin temelidir. Günümüzde yapay zeka, makine öğrenmesi, büyük veri analitiği hep istatistiksel yöntemlere dayanır. Bu konuyu iyi anlamak, geleceğin mesleklerinde büyük avantaj sağlar.
🥉 SEVİYE 1 – Temel
Soru 1: 5, 7, 9, 12, 15 sayılarının aritmetik ortalamasını ve medyanını bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Ortalama = (5+7+9+12+15)/5 = 48/5 = 9,6.
2. Medyan: sıralı veriler 5,7,9,12,15, ortadaki = 9.
Sonuç: Ortalama=9,6, Medyan=9
Soru 2: 5, 5, 7, 9, 11, 13 veri grubunun modunu ve açıklığını bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Mod = en çok tekrar eden = 5 (2 kez).
2. Açıklık = max−min = 13−5 = 8.
Sonuç: Mod=5, Açıklık=8
Soru 3: Bir veri grubunun aritmetik ortalaması 10, veri sayısı 6 ve verilerin toplamı kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Toplam = ortalama × veri sayısı = 10 × 6 = 60.
Sonuç: 60
Soru 4: 2, 4, 6, 8, 10, 12 verilerinin medyanını bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Veriler sıralı, 6 eleman (çift) → medyan = (3.+4.)/2 = (6+8)/2 = 7.
Sonuç: 7
Soru 5: 15 kişilik bir sınıfta notlar: 40, 55, 60, 65, 70, 70, 75, 80, 80, 80, 85, 90, 95, 100, 100. Mod nedir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. En çok tekrar eden değer 80 (3 kez) → mod = 80.
Sonuç: 80
Soru 6: Bir sınıftaki öğrencilerin yaşları: 12, 13, 12, 14, 13, 12, 15. Aritmetik ortalama kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Toplam = 12+13+12+14+13+12+15 = 91, veri sayısı = 7 → ortalama = 91/7 = 13.
Sonuç: 13
Soru 7: Bir veri grubunun açıklığı 25 ve en büyük değeri 42 ise en küçük değeri kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Açıklık = max−min → 25 = 42−min → min = 17.
Sonuç: 17
Soru 8: Daire grafiğinde bir dilimin merkez açısı 72° ise bu dilim tüm verilerin yüzde kaçını temsil eder?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Yüzde = (açı/360) × 100 = (72/360) × 100 = %20.
Sonuç: %20
Soru 9: Bir veri grubunun medyanı 15 ve 4. verisi 16 ise veri sayısı 7 olabilir mi? Açıklayınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. 7 eleman (tek) → medyan = 4. sıradaki değer. Bu durumda 4. veri 15 olmalıydı. 16 verilmiş, medyan 15 olamaz. Olamaz.
Sonuç: Hayır
Soru 10: Bir sütun grafiğinde bir sütunun yüksekliği 8 br, diğerinin 5 br ise frekans oranı nedir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Frekans oranı = yükseklik oranı = 8:5.
Sonuç: 8:5
⭐ SEVİYE 2 – Orta
Soru 1: 12, 15, 18, x, 20, 22 verilerinin ortalaması 18 ise x kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Toplam = 18×6 = 108. Mevcut toplam = 12+15+18+x+20+22 = 87+x.
2. 87+x=108 → x=21.
Sonuç: x=21
Soru 2: 10 kişilik bir sınıfın notları: 30,45,50,60,60,75,80,85,90,100. Ortalama, medyan, mod ve açıklığı bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Toplam=675 → ortalama=67,5.
2. Medyan (çift) = (60+75)/2 = 67,5.
3. Mod = 60 (2 kez).
4. Açıklık = 100−30 = 70.
Sonuç: Ort=67,5, Med=67,5, Mod=60, Aç=70
Soru 3: Bir veri grubunun aritmetik ortalaması 12, açıklığı 15, medyanı 10 ise veri sayısı en az kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Örnek: 5,10,10,20 → ortalama=11,25 (değil). 4 veri ile mümkün: 5,10,10,20 → ortalama 11,25 (değil). Dikkatli deneyelim: 5,10,10,20 ortalama 11,25; 5,10,15,20 ortalama 12,5, medyan 12,5. 4 veri yeterli. (Örnek: 5,10,10,20 ortalama 11,25 değil; 5,10,15,20 medyan 12,5, açıklık 15, ortalama 12,5). En az 4 veri.
Sonuç: 4
Soru 4: 150, 155, 160, 165, 170, 175, 180, 185, 190, 195 verilerinin çeyrekler açıklığını (IQR) bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Q1 = (2.+3.)/2 = (155+160)/2 = 157,5.
2. Q3 = (8.+9.)/2 = (185+190)/2 = 187,5.
3. IQR = 187,5−157,5 = 30.
Sonuç: 30
Soru 5: Daire grafiğinde 3 kategori verileri 120, 180 ve 60 kişidir. Her birinin merkez açısı kaç derecedir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Toplam = 120+180+60 = 360.
2. Açı = (frekans/toplam)×360 → 120°, 180°, 60°.
Sonuç: 120°, 180°, 60°
Soru 6: 5,7,9,11,13 veri grubuna 100 eklendiğinde ortalama ve medyan nasıl değişir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Eski ortalama = 9, medyan = 9.
2. Yeni ortalama = 145/6 ≈ 24,17 (artar).
3. Yeni medyan = (9+11)/2 = 10 (az artar).
Sonuç: Ortalama çok artar, medyan az artar.
Soru 7: Bir histogramda sınıf aralıkları eşit 5 br, frekanslar 4,6,8,5 ise toplam veri sayısı kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Toplam frekans = 4+6+8+5 = 23.
Sonuç: 23
Soru 8: Bir veri grubunun standart sapması 2, ortalaması 15, veri 19 ise z-skoru kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. z = (x−μ)/σ = (19−15)/2 = 2.
Sonuç: 2
Soru 9: 10,20,30,40,50 verilerinin standart sapmasını hesaplayınız. (Popülasyon standart sapması.)
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Ortalama = 30. Sapmalar: −20,−10,0,10,20. Kareler:400+100+0+100+400=1000.
2. Varyans = 1000/5 = 200, σ = √200 ≈ 14,14.
Sonuç: ≈14,14
Soru 10: 100 kişilik ankette 60’ı evet dedi. Daire grafiğinde “evet” kategorisinin açısı kaç derecedir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Açı = (60/100) × 360 = 216°.
Sonuç: 216°
🔥 SEVİYE 3 – İleri
Soru 1: Bir veri grubunun ortalaması 8, standart sapması 2. Veri 12 ve 4’ün z-skorları toplamı kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. z₁ = (12−8)/2 = 2, z₂ = (4−8)/2 = −2, toplam=0.
Sonuç: 0
Soru 2: 3,5,7,9,11,13 verileri ile 3,5,7,9,11,13,100 (aykırı değer) verilerinin standart sapmasını karşılaştırınız.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. İlk grup: ortalama=8, σ≈3,42.
2. Aykırı değerli grup: ortalama≈21,14, σ≈34,26.
3. Aykırı değer standart sapmayı çok artırır.
Sonuç: Aykırı değer standart sapmayı artırır.
Soru 3: Histogramda sınıf aralıkları 0−10, 10−20, 20−30, frekanslar 5,8,7 ise gruplandırılmış ortalamayı yaklaşık bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Sınıf orta değerleri: 5,15,25. Ağırlıklı ortalama = (5·5 + 8·15 + 7·25)/(5+8+7) = (25+120+175)/20 = 320/20 = 16.
Sonuç: 16
Soru 4: Q1=20, Q3=80 ise IQR kaçtır ve aykırı değer sınırları nedir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. IQR = Q3−Q1 = 60.
2. Alt sınır = Q1 − 1,5·IQR = 20−90 = −70. Üst sınır = Q3 + 1,5·IQR = 80+90 = 170.
Sonuç: IQR=60, sınırlar (−70,170)
Soru 5: Daire grafiğinde A=120°, B=90°, C kalan dilim. C’nin yüzdesi kaçtır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. C açısı = 360−120−90 = 150°. Yüzde = (150/360)×100 ≈ %41,67.
Sonuç: %41,67
Soru 6: 10,12,14,16,18,20 verilerinin standart sapmasını hesaplayın. Her veriye 5 ekleyince standart sapma değişir mi?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. İlk grup: ortalama=15, σ≈3,42.
2. 5 eklenince ortalama 20 olur, sapmalar aynı → standart sapma değişmez (≈3,42).
Sonuç: Değişmez.
Soru 7: 40,50,60,70,80,90,100 verilerinin ortalama, medyan, mod, açıklık ve standart sapmasını bulunuz.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Ortalama=70, medyan=70, mod yok, açıklık=60, standart sapma=20.
Sonuç: Ort=70, Med=70, Mod=yok, Aç=60, σ=20
Soru 8: 200 kişiye renk sorusu: 80 mavi, 60 kırmızı, 40 yeşil, 20 sarı. Daire grafiğinde sarının açısı kaç derecedir?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Sarı oranı = 20/200 = 0,1, açı = 0,1×360 = 36°.
Sonuç: 36°
Soru 9: Ortalama 25, standart sapma 4. Hangi değerler 1 standart sapma içinde kalır?
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Aralık: [25−4, 25+4] = [21,29].
Sonuç: [21,29]
Soru 10: 48,50,52,54,56,58,60 verilerinin standart sapmasını hesaplayın ve yorumlayın.
📝 Kapsamlı Çözüm
1. Ortalama=54, sapmalar −6,−4,−2,0,2,4,6, kareler toplamı=112, varyans=16, σ=4 gram.
2. Yorum: Ürünler ortalamadan ortalama 4 gram sapar, tutarlıdır.
Sonuç: σ=4 gram, ürünler tutarlı.
📌 GERÇEK HAYAT BAĞLANTISI
Piyasa araştırmaları (ürün tercihleri, müşteri memnuniyeti), anket sonuçları (siyasi eğilimler, toplumsal konular), hava durumu tahminleri (sıcaklık, yağış ortalamaları), bilimsel çalışmalar (deney sonuçlarının analizi), ekonomi (enflasyon, işsizlik, büyüme verileri), sağlık araştırmaları (hastalık yayılımı, ilaç etkinliği), eğitim (başarı analizleri, sınav sonuçları), spor istatistikleri (oyuncu performansları), kalite kontrol (üretim hataları), finans (hisse senedi getirileri, risk analizi).
📌 Sayma ve Olasılık, Fonksiyonlar
📌 Sınav Süresi: 40 dakika
📌 10 soru – Her sorunun çözümünü ayrıntılı gösteriniz.
A = {1, 2, 3, 4} kümesinin elemanları kullanılarak rakamları farklı üç basamaklı kaç farklı sayı yazılabilir?
📝 Çözümü Göster
5 farklı kitap bir rafa kaç farklı şekilde sıralanabilir?
📝 Çözümü Göster
f(x) = 2x + 3 fonksiyonu için f(4) değerini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
g(x) = x² – 3x + 1 ise g(2) – g(1) farkı kaçtır?
📝 Çözümü Göster
4 özdeş defter iki farklı çocuğa kaç farklı şekilde dağıtılabilir? (Her çocuk en az bir defter alacaktır.)
📝 Çözümü Göster
Bir zar atıldığında üst yüze çift sayı gelme olasılığı kaçtır?
📝 Çözümü Göster
h(x) = 3x – 5 ve t(x) = x + 2 ise (h + t)(x) fonksiyonunu bulunuz.
📝 Çözümü Göster
f: R → R, f(x) = 2x – 1 bire bir midir?
📝 Çözümü Göster
4 kız ve 3 erkek arasından 2 kişi seçilecektir. Seçilenlerin aynı cinsiyette olma olasılığı kaçtır?
📝 Çözümü Göster
f(x) = |x – 3| + 2 fonksiyonunun f(0) ve f(5) değerlerini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
📌 Sayma ve Olasılık, Fonksiyonlar, Polinomlar
📌 Sınav Süresi: 40 dakika
📌 10 soru – Her sorunun çözümünü ayrıntılı gösteriniz.
“MATEMATİK” kelimesindeki harfler kullanılarak anlamlı ya da anlamsız 9 harfli kaç farklı kelime yazılabilir?
📝 Çözümü Göster
f(x) = (x – 2)/(x + 1) fonksiyonunun tanım kümesini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
f: N → N, f(x) = x² fonksiyonu örten midir? Neden?
📝 Çözümü Göster
f(x) = 2x + 1 ve g(x) = x² – 1 ise (f ∘ g)(2) değerini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Bir torbada 4 kırmızı, 5 mavi top vardır. Torbadan aynı anda 3 top çekiliyor. En az birinin mavi olma olasılığı kaçtır?
📝 Çözümü Göster
P(x) = 3x³ – 2x² + 5x – 7 polinomunun derecesini ve baş katsayısını bulunuz.
📝 Çözümü Göster
f(x) = x² + 2x – 3 ve g(x) = x + 4 ise (f – g)(x) fonksiyonunu bulunuz.
📝 Çözümü Göster
P(x) = 2x³ – x² + 3x – 4 polinomu için P(2) değerini hesaplayınız.
📝 Çözümü Göster
A = {a, b, c, d, e} kümesinin alt kümelerinden kaç tanesinde a ve b bulunur?
📝 Çözümü Göster
Bir sınıfta 12 erkek, 8 kız öğrenci vardır. Rastgele seçilen bir öğrencinin kız veya gözlüklü olma olasılığı 1/2 olduğuna göre gözlüklü kız sayısı kaçtır? (Gözlüklü erkek sayısı 2’dir.)
📝 Çözümü Göster
📌 Karma Olasılık, Fonksiyonlar, Polinomlar
📌 Sınav Süresi: 40 dakika
📌 10 soru – Her sorunun çözümünü ayrıntılı gösteriniz.
f(x) = x² + 3x – 5 ile g(x) = 2x + 1 fonksiyonları veriliyor. (f ∘ g)(x) + (g ∘ f)(x) toplamını bulunuz.
📝 Çözümü Göster
P(x) = x³ + ax² + bx + c polinomu x – 1 ile bölündüğünde kalan 2, x + 2 ile bölündüğünde kalan –1, x – 3 ile bölündüğünde kalan 3’tür. a + b + c toplamını bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Bir sınıfta İngilizce bilenler 16, Almanca bilenler 10, her iki dili bilenler 4 kişidir. Sınıf mevcudu 24 ise hiçbir dil bilmeyen kaç kişidir?
📝 Çözümü Göster
f: R → R, f(x) = 3x – 2 ve g: R → R, g(x) = (x + 2)/3 ise (g ∘ f)(x) kaçtır?
📝 Çözümü Göster
Faktöriyel ifadesi (n+1)! / (n–1)! = 42 ise n kaçtır?
📝 Çözümü Göster
f: R → R, f(x) = –2x² + 4x – 1 fonksiyonunun en büyük değerini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Bir soruda f(x+1) = f(x) + 2 ve f(1) = 3 ise f(5) kaçtır?
📝 Çözümü Göster
Kutuda 6 mavi, 4 kırmızı top vardır. Çekilen topun geri atılmadığı durumda art arda iki çekilişte ilkinin mavi, ikincinin kırmızı olma olasılığı kaçtır?
📝 Çözümü Göster
P(x) = x³ – 3x² + 4x – 2 polinomunu (x – 1)² ile bölümünden kalanı bulunuz.
📝 Çözümü Göster
İki zar atılıyor. Üst yüzlerindeki sayıların toplamının 7 olması koşuluyla zarlardan birinin 2 gelme olasılığı kaçtır?
📝 Çözümü Göster
📌 Trigonometri, Üçgenler, Analitik Geometri
📌 Sınav Süresi: 40 dakika
📌 10 soru – Her sorunun çözümünü ayrıntılı gösteriniz.
sin 30° + cos 60° işleminin sonucu kaçtır?
📝 Çözümü Göster
A(2, 3) ve B(5, 7) noktaları arasındaki uzaklığı hesaplayınız.
📝 Çözümü Göster
tan 45° + cot 45° işleminin sonucu kaçtır?
📝 Çözümü Göster
Bir üçgenin iç açıları 30°, 60°, 90° olduğuna göre en kısa kenarın hipotenüse oranı nedir?
📝 Çözümü Göster
Bir doğrunun eğim açısı 60° ise eğimi kaçtır?
📝 Çözümü Göster
Bir üçgenin iki kenarı 7 cm ve 9 cm, bu kenarlar arasındaki açı 60° ise üçüncü kenarın uzunluğu kaç cm’dir? (Kosinüs Teoremi ile)
📝 Çözümü Göster
Bir dik üçgende hipotenüs 13 cm, bir dik kenar 5 cm ise diğer dik kenar kaç cm’dir?
📝 Çözümü Göster
A(–1, 2) noktasının x = 3 doğrusuna göre yansıması hangi noktadır?
📝 Çözümü Göster
Bir eşkenar üçgenin bir kenarı 8 cm ise alanı kaç cm²’dir?
📝 Çözümü Göster
sin²x + cos²x ifadesinin değeri kaçtır?
📝 Çözümü Göster
📌 Trigonometri, Üçgenler, Analitik Geometri
📌 Sınav Süresi: 40 dakika
📌 10 soru – Her sorunun çözümünü ayrıntılı gösteriniz.
2 sin 30° + 3 cos 60° – tan 45° işleminin sonucu kaçtır?
📝 Çözümü Göster
A(–3, 2) ve B(4, –1) noktalarından geçen doğrunun eğimi kaçtır?
📝 Çözümü Göster
Bir üçgende a = 8 cm, b = 7 cm, C açısı 60° ise c kenarını bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Bir üçgenin alanı 30 cm², yüksekliği 6 cm olan bir kenarın uzunluğu kaç cm’dir?
📝 Çözümü Göster
Bir ABC üçgeninde |AB| = 12 cm, |AC| = 18 cm, m(A) = 60° ise |BC| kaç cm’dir?
📝 Çözümü Göster
Eğimi –2 olan ve A(–1, 4) noktasından geçen doğrunun denklemini yazınız.
📝 Çözümü Göster
Bir dik üçgende dar açılardan biri α ve sin α = 0,6 ise cos α değerini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
A(2, k) noktası y = 2x – 1 doğrusu üzerinde ise k kaçtır?
📝 Çözümü Göster
Bir üçgenin kenar uzunlukları 6, 8, 10 cm’dir. Bu üçgenin alanı kaç cm²’dir?
📝 Çözümü Göster
Bir ABC üçgeninde a = 10 cm, b = 14 cm, c = 18 cm ise çevrel çemberin yarıçapı R kaç cm’dir?
📝 Çözümü Göster
📌 İleri Trigonometri, Dönüşümler, Analitik Geometri
📌 Sınav Süresi: 40 dakika
📌 10 soru – Her sorunun çözümünü ayrıntılı gösteriniz.
ABC üçgeninde AB = 6 cm, AC = 8 cm ve m(A) = 120° ise BC uzunluğunu hesaplayınız.
📝 Çözümü Göster
2sin²x + sin x – 1 = 0 denkleminin çözüm kümesini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
A(2, 3) noktasının y = x doğrusuna göre yansımasını bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Bir doğru x eksenini 4, y eksenini –3 noktasında kesiyor. Bu doğrunun denklemini yazınız.
📝 Çözümü Göster
Bir ikizkenar üçgenin taban uzunluğu 16 cm, eşit kenarları 17 cm’dir. Alanını hesaplayınız.
📝 Çözümü Göster
A(–2, 1) ve B(4, 5) noktaları arasında |AC|/|CB| = 2/1 olacak şekilde C noktasının koordinatlarını bulunuz.
📝 Çözümü Göster
tan x = 3/4 ise sin x – cos x ifadesinin değerini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
d₁: 2x – y + 3 = 0 ve d₂: 4x – 2y – 5 = 0 doğrularının birbirine göre durumunu inceleyiniz.
📝 Çözümü Göster
ABC üçgeninde b = 12 cm, c = 16 cm, A açısı 45° ise a kenarını ve alanını hesaplayınız.
📝 Çözümü Göster
Bir bisiklet tekerleğinin yarıçapı 35 cm’dir. Tekerlek 150 tur dönerse bisiklet kaç metre yol alır? (π=3,14 alınız.)
📝 Çözümü Göster
📌 İkinci Dereceden Denklemler, Karmaşık Sayılar, Parabol
📌 Sınav Süresi: 40 dakika
📌 10 soru – Her sorunun çözümünü ayrıntılı gösteriniz.
x² – 5x + 6 = 0 denkleminin çözüm kümesini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
(x – 3)² = 25 denkleminin çözüm kümesini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
√–16 ifadesinin karmaşık sayı eşiti nedir?
📝 Çözümü Göster
f(x) = x² – 2x – 3 parabolünün tepe noktasının koordinatlarını bulunuz.
📝 Çözümü Göster
x² + 4 = 0 denkleminin karmaşık sayılar kümesindeki çözümlerini yazınız.
📝 Çözümü Göster
x² – 4x + 7 = 0 denkleminin diskriminantını (Δ) bulunuz.
📝 Çözümü Göster
(3 + 2i) + (4 – 5i) işleminin sonucunu bulunuz.
📝 Çözümü Göster
f(x) = x² – 6x + 5 parabolünün x eksenini kestiği noktaları bulunuz.
📝 Çözümü Göster
i² + i³ + i⁴ toplamının değeri kaçtır?
📝 Çözümü Göster
Bir dik üçgenin dik kenarları 3 ve 4 birim ise hipotenüsün uzunluğu kaç birimdir?
📝 Çözümü Göster
📌 İkinci Dereceden Denklemler, Karmaşık Sayılar, Parabol
📌 Sınav Süresi: 40 dakika
📌 10 soru – Her sorunun çözümünü ayrıntılı gösteriniz.
x² – 7x + 12 = 0 denkleminin köklerini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
x² – 4x – 5 = 0 denkleminin kökler toplamı ve çarpımını bulunuz.
📝 Çözümü Göster
(2 – 3i)(1 + 4i) çarpımını yapınız.
📝 Çözümü Göster
f(x) = –x² + 4x – 3 parabolünün tepe noktasını ve y eksenini kestiği noktayı bulunuz.
📝 Çözümü Göster
z = 3 – 2i karmaşık sayısının eşleniğini ve modülünü bulunuz.
📝 Çözümü Göster
x² + mx + 9 = 0 denkleminin çakışık iki kökü varsa m kaçtır?
📝 Çözümü Göster
f(x) = x² – 2x + 5 parabolünün en küçük değerini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
(1 + i)² + (1 – i)² toplamının değeri kaçtır?
📝 Çözümü Göster
2x² – 5x + 2 = 0 denkleminin kökleri x₁ ve x₂ ise 1/x₁ + 1/x₂ ifadesinin değerini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Karmaşık düzlemde z = 2 + 3i sayısının orijine olan uzaklığı kaçtır?
📝 Çözümü Göster
📌 İleri Parabol, Karmaşık Sayılar, Denklem Sistemleri
📌 Sınav Süresi: 40 dakika
📌 10 soru – Her sorunun çözümünü ayrıntılı gösteriniz.
Kökleri 2 ve –3 olan ikinci dereceden denklemi yazınız.
📝 Çözümü Göster
x² – 6x + 10 = 0 denkleminin köklerini karmaşık sayı olarak bulunuz.
📝 Çözümü Göster
z = (1 – i)/(1 + i) karmaşık sayısının eşleniğini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
f(x) = x² – 2ax + a + 4 parabolünün tepe noktası x ekseni üzerinde ise a kaçtır?
📝 Çözümü Göster
x² + 2xy + y² = 16 ve x – y = 4 denklem sistemini çözünüz.
📝 Çözümü Göster
Bir parabolün tepe noktası T(3, –2) ve x eksenini kestiği noktalardan biri (1,0) ise parabolün denklemini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Karmaşık düzlemde |z – 2i| = 3 denkleminin belirttiği geometrik şekil nedir, merkezi ve yarıçapı nedir?
📝 Çözümü Göster
Kökleri 2 – i ve 2 + i olan ikinci dereceden denklemi yazınız.
📝 Çözümü Göster
Bir parabolün denklemi f(x) = ax² + bx + c ve f(0) = 2, f(1) = 5, f(2) = 12 ise a + b + c toplamını bulunuz.
📝 Çözümü Göster
z = 1 + i olmak üzere z² – 2z + 2 ifadesinin değerini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
📌 Polinomlar, Rasyonel Denklemler, Katı Cisimler
📌 Sınav Süresi: 40 dakika
📌 10 soru – Her sorunun çözümünü ayrıntılı gösteriniz.
P(x) = 3x⁴ – 2x³ + 5x – 7 polinomunun derecesini ve baş katsayısını bulunuz.
📝 Çözümü Göster
P(x) = x³ – 4x² + 2x – 5 polinomunun P(2) değerini hesaplayınız.
📝 Çözümü Göster
(2x – 3)² ifadesini polinom olarak yazınız.
📝 Çözümü Göster
Bir küpün bir ayrıtı 5 cm ise hacmi kaç cm³’tür?
📝 Çözümü Göster
(x + 2)/(x – 3) = 3 denkleminin çözüm kümesini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Bir silindirin yarıçapı 3 cm, yüksekliği 7 cm ise hacmini hesaplayınız. (π=3 alınız.)
📝 Çözümü Göster
P(x) = 2x³ – x² + 3x – 5 polinomunun x – 2 ile bölümünden kalanı bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Bir kürenin yarıçapı 6 cm ise yüzey alanı kaç cm²’dir? (π=3 alınız.)
📝 Çözümü Göster
P(x) = x⁴ – 3x² + 2 polinomunun x – 1 ile bölümünden kalanı bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Bir koninin taban yarıçapı 4 cm, yüksekliği 9 cm ise hacmini bulunuz. (π=3 alınız.)
📝 Çözümü Göster
📌 Polinomlar, Rasyonel Denklemler, Katı Cisimler
📌 Sınav Süresi: 40 dakika
📌 10 soru – Her sorunun çözümünü ayrıntılı gösteriniz.
P(x) = 3x³ – 2x² + 5x – 1, Q(x) = x² – 4x + 2 polinomları için P(x) + Q(x)’i bulunuz.
📝 Çözümü Göster
P(x) = x⁴ – 2x³ + 3x² – 5x + 7 polinomunun x – 1 ile bölümünden kalanı bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Bir dikdörtgenler prizmasının boyutları 6 cm, 8 cm, 10 cm ise hacmini ve yüzey alanını bulunuz.
📝 Çözümü Göster
(x² – 4)/(x – 2) = 3 denkleminin çözüm kümesini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
P(x) = 2x³ + ax² – 3x + 4 polinomu x – 2 ile tam bölünüyorsa a kaçtır?
📝 Çözümü Göster
Yarıçapı 5 cm olan bir kürenin hacmini hesaplayınız. (π=3 alınız.)
📝 Çözümü Göster
(x – 1)(x + 2) = x² + ax + b olduğuna göre a + b kaçtır?
📝 Çözümü Göster
Bir koninin yüksekliği 12 cm, taban yarıçapı 5 cm ise ana doğrusunun uzunluğunu bulunuz.
📝 Çözümü Göster
P(x) = x³ – 2x² + 3x – 4 polinomunun x + 1 ile bölümünden kalanı bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Bir silindirin yanal yüzey alanı 120 cm², yüksekliği 10 cm ise taban yarıçapı kaç cm’dir? (π=3 alınız.)
📝 Çözümü Göster
📌 Karmaşık Polinom Problemleri, Rasyonel Denklemler, Katı Cisimler
📌 Sınav Süresi: 40 dakika
📌 10 soru – Her sorunun çözümünü ayrıntılı gösteriniz.
P(x) = x³ + mx² + nx + p polinomunun (x – 1), (x – 2) ve (x – 3) ile bölümünden kalanlar sırasıyla 2, 5, 10 ise m + n + p kaçtır?
📝 Çözümü Göster
(1/x) + (1/(x+2)) = 1 denkleminin çözüm kümesini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Bir dik koninin hacmi 96π cm³, taban yarıçapı 6 cm ise yüksekliğini ve ana doğrusunun uzunluğunu bulunuz.
📝 Çözümü Göster
P(x) = (x² – 4x + 4)(x² + 1) polinomunun x – 2 ile bölümünden kalanı bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Bir küpün tüm yüzeylerine dokunan bir kürenin yarıçapı 3 cm ise küpün hacmi kaç cm³’tür?
📝 Çözümü Göster
P(x) = x⁴ – 5x³ + 6x² + 4x – 8 polinomu x – 2 ile tam bölünür mü? Bölüm polinomunu bulunuz.
📝 Çözümü Göster
(x + 2)/(x – 3) – (x – 1)/(x + 2) = 1 denkleminin çözüm kümesini bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Bir silindirin içine yerleştirilebilecek en büyük kürenin hacmi 36π cm³ ise silindirin hacmi kaç cm³’tür?
📝 Çözümü Göster
P(x) polinomunun x – 2 ile bölümü 5, x – 3 ile bölümü 7 ise P(x)’in (x – 2)(x – 3) ile bölümünden kalanı bulunuz.
📝 Çözümü Göster
Bir kürenin yüzey alanı 144π cm² ise hacmi kaç cm³’tür?
📝 Çözümü Göster
🎯 10. Sınıf Matematik Yazılıya Hazırlık – MEB Senaryolarına Uygun Deneme Sınavları
📝 Toplam 12 deneme ve yüzlerce açık uçlu, çözümlü soru ile yazılılara tam hazırlık.
📖 Tüm hakları saklıdır – 10. Sınıf Matematik Yazılıya Hazırlık